سیاست انگلیس و آمریکا پس از جنگ دوم همواره برای تقسیم غنایم جنگی بوده است و همواره برای تقسیم دنیا با هم در مذاکره بوده اند. پروژة مارشال برای سرمایه گذاری در اروپا و وابستگی بیشتر آنها به آمریکا و از سوی دیگر بوجود آوردن بلوک شرق توسط انگلیس و روسیه برای جلوگیری از برنامة آمریکا در اروپا، جنگ سرد جدیدی بوجود آورد.

در مورد ایران هم، رایزنی ها همچنان ادامه داشت و آمریکا سهمی از نفت جنوب ایران را هم می خواست و تا زمانی که نفت ایران ملی نمی شد، انگلیس نمی توانست از نفت جنوب به آمریکا سهمی پرداخت کند، چرا که انگلیس و اروپا پس از جنگ، صدها میلیارد دلار به آمریکا بدهکار بودند.  

پروژة ملی کردن نفت که توسط آمریکا و انگلیس با برنامه ریزی توسط مزدوران ایرانی آنها انجام شد، توانست منافع آمریکا و انگلیس را تأمین کند و برعکس منافع و حقوق ایران پایمال شد. در روند ملی کردن نفت و اجارة ۲۵ سالة ایران به آمریکا، سناریوها و برنامه های مشترک آمریکا و انگلیس در ایران توسط مزدوران خود بیشتر از پیش طراحی و عملی شدند. شاه، مصدق و نمایندگان مجلس که همه در سیستم ها و شبکه های ضدملی و ضد ایرانی و مافیای بین المللی عضویت داشتند با همکاری با استعمارگران و خیانت به ملت ایران وابستگی بیشتر کشور را باعث گشتند.

در این زمان طبق سناریو، شاه در مقابل تندروی در سیاست داخلی و نرمش در سیاست خارجی، شروع به حل مسئلة نفت به نفع آمریکا و انگلیس کرد، از این رو نماینده ای از طرف شرکت نفت به نام « گس » به تهران آمد و بعد از انجام مذاکراتی با گلشائیان وزیر دارائي، قراردادی امضاء کرد که به قرارداد الحاقی نفت « گس- گلشائیان » معروف شد، که در اواخر دورة پانزدهم به مجلس تقدیم شد ولی نمایندگان اقلیت (حسین مکی، دکتر مظفر بقائی و حائری زاده) به مخالفت با آن برخاستند، تا اینکه عمر مجلس پانزدهم به سر رسید و اخذ تصمیم دربارة قرارداد الحاقی به مجلس شانزدهم محول گردید.

در ۲۳ تیرماه ۱۳۲۸ احداث راه آهن تهران- تبریز به طول ۷۵۰ کیلومتر و راه آهن تهران- مشهد به طول ۹۲۷ کیلومتر به تصویب مجلس شورای ملی رسید.     

در ۱۰ مرداد ۱۳۲۸ محمد رضا شاه پهلوی به دعوت رئیس جمهور فرانسه از لندن به پاریس رفت.

در جریان انتخابات دورة شانزدهم محمد مصدق (انگلوفیل) به پیشنهاد دکتر حسین فاطمی با نمایندگان اقلیت (حسین مکی، دکتر مظفر بقائی و حائری زاده) جبهة ملی را تشکیل دادند. البته مرام و نگرش این جبهه توسط انگلیس و شخص مصدق به بیراهه کشانده شد. در این زمان برای پیشبرد طرح های مشترک آمریکا و انگلیس، عده ای می بایست ترور شوند تا مهره های کلیدی آنها بتوانند پست و مقام های لازم را اشغال کنند.

در نتیجه، فدائیان اسلام به رهبری آیت الله کاشانی بوجود آمد و همکاری تنگاتنگ شاه و مصدق با آنها شروع شد.

در ۲۲ مهرماه ۱۳۲۸ محمد مصدق به اتفاق نزدیک به ۲۰۰ نفر از جمله عباس خلیلی مدیر « روزنامه اقدام »، ابوالحسن عمیدی نوری مدیر « روزنامه داد »، حسین فاطمی مدیر « روزنامه باختر » امروز، احمد ملکی مدیر « روزنامه ستاره »، جلالی نائینی مدیر « روزنامه کشور »، حسین مکی، مهندس زیرک زاده، دکتر سید علی شایگان، محمود نریمان، شمس الدین امیرعلائی، دکتر بقائی، عبدالقدیر آزاد، کریم سنجابی و آیت الله غروی برای تحصن به طرف دربار حرکت می کنند و عریضه ای مبنی بر رسیدگی به شکایات آنها در مورد انتخابات به عبدالحسین هژیر وزیر دربار تسلیم می کنند و سرانجام در ۲۶ مهرماه مصدق و همراهانش بدون اخذ نتیجه ای، از تحصن خارج شدند.

هژیر وزیر دربار که مشکلات فراوان در مورد امتیاز نفت ایران برای انگلیسی ها بوجود آورده بود، در روز ۱۳ آبان ماه ۱۳۲۸ در مجلس روضه خوانی دربار به مناسبت عاشورای حسینی که در مسجد سپهسالار برگذار شده بود توسط حسین امامی که از فدائیان اسلام بود هدف سه گلوله قرار گرفت و به سختی مجروح گردید و به بیمارستان انتقال داده شد و در این زمان محمد رضا شاه به دیدار او به بیمارستان می رود و به گفتة او حال هژیر وخیم نبود و امید آن بود که تا چند روز آینده از بیمارستان مرخص شود ولی فردای آن روز خبر مرگ هژیر در روزنامه ها درج گردید. در آن زمان برای صحنه سازی، چندین تن از اعضای جمعیت فدائیان اسلام و همچنین سید مصطفی کاشانی پسر آیت الله کاشانی بازداشت شدند و مصدق به احمد آباد تبعید شد، و دکتر مظفر بقائی، حائری زاده، سید علی بشارت، علی جواهر کلام، دانش نوبخت، خلیل طهماسبی و عبدالقدیر آزاد طبق مادة ۵ حکومت نظامی بازداشت شدند ولی پس از یک ماه به دستور انگلیس همه آزاد شدند.

شاه در روز ۲۴ آبان ماه ۱۳۲۸ به دعوت ترومن رئیس جمهور آمریکا عازم آن کشور شد که با برنامة تبلیغاتی بزرگی همراه بود و نقطة عطفی در روابط ایران و آمریکا گشوده شد. شاه در سازمان ملل متحد برای اولین بار در مورد ملی شدن نفت سخنرانی کرد و سپس از مرکز تحقیقاتی ایرانی در دانشگاه کلمبیا و همچنین از دانشکدة نظامی معروف « وست پوینت » آمریکا بازدید کرد.

در گفتگو در مورد کمک های آمریکا به ایران، هزینة برنامة جدید اقتصادی ایران ۶۵۰،۰۰۰،۰۰۰ دلار برآورد شد که بخش مهمی از آن به امور نظامی اختصاص داده شده بود. پرزیدنت ترومن و آچسون وزیر خارجه در گفتگو با شاه معتقد بودند که کنگرة آمریکا هرگز با پرداخت کمک های اقتصادی به ایران به این میزان موافقت نخواهد کرد و دولت ایران باید با ملی کردن نفت، درآمد نفت خود را بالا ببرد. در حقیقت مسئلة سهیم کردن آمریکا در نفت جنوب مورد نظر بود و پیشنهاد اجرای برنامة اصل چهارم و اجرای برنامه های مدرنیزه کردن ایران مورد بررسی قرار گرفت.

در کتاب پرفروشی به نام Washington Confidential (واشنگتن محرمانه) که در سال ۱۹۵۱ در آمریکا منتشر شد، در مورد خوشگذرانی های شاه در این سفر و اینکه چگونه وزارت خارجة آمریکا وسایل تفریح و خوشگذرانی شاه را فراهم می کرد، آمده است. وزارت خارجه برای یافتن دختران مورد پسند شاه در هالیوود و شیکاگو مشکلی نداشت، ولی در نیویورک وقتی که شاه از مهماندار خود خواست یک دختر بلوند برای او پیدا کند، مأمور وزارت خارجه مجبور شد دختری از مدل های مؤسسه « پاورز » را برای گذرانیدن یک شب با شاه در نظر بگیرد، شاه بقدری از این دختر خوشش آمده بود که صبح روز بعد یک انگشتر زمرد سبز به ارزش ۲۰،۰۰۰ دلار به او هدیه داد ! مأمور وزارت خارجه که این داستان را برای نویسندة کتاب نقل می کرد، درحالیکه آه می کشید گفت : « دختر با وجود گرفتن چنین هدیة گرانبهایی، از ۲۰۰ دلاری هم که برای آن شب با او طی کرده بودیم نگذشت. »

در ۳۰ بهمن ماه ۱۳۲۸ انتخابات هیئت رئیسه دائمی مجلس سنا انجام گرفت. سید حسن تقی زاده (فراماسون) به ریاست و نصرالملک هدایت و سهام السلطان بیات به نیابت انتخاب شدند. در ۲۶ اسفند ماه ۱۳۲۸ قریب به پانزده هزار نفر از زارعین آذربایجان به علت فقر و بیکاری به تهران هجوم آوردند، علت بیکاری و سرگردانی زارعین این بود که گلشائیان وزیر مالیه در سفر به آذربایجان به مالکین گفته بود که تعهد غله نگیرند و خود دولت وضع نان و گندم آذربایجان را تأمین می کند و این امر موجب بیکاری کارگران و کشاورزان گردیده بود، در این زمان آمریکا می خواست وضع کشاورزی ایران را نابود سازد که بتواند در ازای نفت، گندم و برنج به ایران صادر نماید.

شاه پس از بازگشت از سفر آمریکا و هماهنگی و برنامه ریزی با آنها برای ملی کردن نفت روش خود را تغییر داد. دستور تجدید انتخابات تهران صادر شد و مصدق و همکارانش از زندان آزاد شدند (آنها به دلیل دست داشتن در قتل هژیر همراه با فدائیان اسلام در زندان به سر می بردند). مجلس شانزدهم و اولین دورة سنا پیش از انجام انتخابات تهران افتتاح شد و دولت از تعقیب قرارداد نفت در مجلس، تا اعلام نتایج انتخابات تهران خودداری نمود. در این فاصله ساعد از نخست وزیری استعفاء داد و علی منصور (یانکوفیل) که در آن زمان رئیس شورای عالی سازمان برنامه بود در ۳ فروردین ۱۳۲۹ از طرف شاه، مأمور تشکیل کابینه شد. در ۱۴ فروردین علی منصور نخست وزیر، اعضای کابینة خود را به شرح زیر تعیین نمود: سپهبد یزدان پناه وزیر جنگ، دکتر علی امینی وزیر اقتصاد ملی، دکتر اقبال وزیر راه، دکتر نخعی وزیر کار، ابراهیم زند وزیر کشور، علی هیئت وزیر دادگستری، مسعود کیهان وزیر فرهنگ، محمد علی وارسته وزیر بهداری، اسدالله علم وزیر کشاورزی، سید جلال تهرانی وزیر پست و تلگراف و ادارة امور وزارت دارائی را نخست وزیر عهده دار شد.

نتایج انتخابات تهران در فروردین ماه سال ۱۳۲۹ اعلام شد و همانطور که انتظار می رفت مصدق و یاران و همفکران او در صدر لیست قرار داشتند. حائزین اکثریت آراء به ترتیب عبارت بودند از مصدق، دکتر مظفر بقائی، حسین مکی، حائری زاده، سید ابوالقاسم کاشانی، عبدالقدیر آزاد، جمال امامی، سید علی شایگان، محمود نریمان، سید محمد صادق طباطبائی، جواد مسعودی و میر سید علی بهبهانی، که هشت نفر آنها از بنیانگذاران جبهة ملی یا طرفدار جبهة ملی بودند.

در ۶ خرداد ماه ساعت نه و نیم بعد از ظهر احمد دهقان مدیر مجله تهران مصور و نماینده مجلس شورای ملی که یکی از میهن پرستان و مخالف آیت الله کاشانی بود در عمارت تماشاخانه تهران به ضرب گلوله از پای در آمد و در بیمارستان شماره ۲ ارتش پس از یک عمل جراحی درگذشت، قاتل حسن جعفری نام داشت و عضو فدائیان اسلام و همچنین کارمند شرکت نفت ایران و انگلیس در آبادان بود.

علی منصور نخست وزیر، تلگرافی از طرف شاه به آیت الله کاشانی که اکنون نمایندة تهران بود ارسال می دارد و از او دعوت می کند که به ایران بازگردد. سید ابوالقاسم کاشانی که بعد از سناریوی سوء قصد به شاه برای تعلیمات و تحصیل بیشتر در مکتب بنیانگرایان اسلامی انگلوفیل به لبنان به اصطلاح تبعید شده بود پس از یک سال و نیم در ۲۰ خرداد ماه سال ۱۳۲۹ در میان استقبال پرشوری که توسط شاه و ایادی انگلیسی ها، جبهة ملی و فدائیان اسلام تدارک دیده شده بود به تهران بازگشت.

مصدق و یارانش نیز همراه با عده ای از دولتی ها و تعدادی از فدائیان اسلام در فرودگاه به استقبال کاشانی می روند. کاشانی در بازگشایی مجلس حضور نیافت و پیام او در جلسة روز ۲۸ خرداد مجلس از طرف مصدق قرائت شد. در این پیام، آیت الله کاشانی توطئة سوء قصد به جان شاه را در ۱۵ بهمن ۱۳۲۷ دسیسه ای از طرف اجانب برای استقرار دیکتاتوری در ایران خوانده و تأکید کرده بود که قتل ضارب شاه نیز برای جلوگیری از کشف ریشه های این توطئه بوده است.

قسمتی از پیام آیت الله کاشانی نیز به مسئلة نفت اختصاص داشت و ضمن آن تأکید شده بود که نفت ایران متعلق به ملت ایران است و قرارداد غیرقانونی که به اجبار و اکراه تحمیل بشود هیچ ارزشی ندارد و باید نفت ایران ملی شود.

روز اول تیرماه سال ۱۳۲۹ مجلس شورای ملی کمیسیون خاصی برای بررسی قرارداد الحاقی نفت انتخاب نمود و مصدق و عده ای از همفکران او مانند حسین مکی و اللهیار صالح، حائری زاده و دکتر شایگان به عضویت این کمیسیون انتخاب شدند. کمیسیون نفت در اولین جلسة خود، مصدق را به عنوان رئیس برگزید. روز ۵ تیرماه علی منصور بدون مقدمه از نخست وزیری استعفاء داد و همان روز سپهبد رزم آرا رئیس ستاد ارتش به نخست وزیری برگزیده شد.

رزم آرا انتخاب آمریکایی ها بود و در این زمان مطبوعات آمریکا با شور و حرارت زیادی از رزم آرا بعنوان زمامدار قوی و اصلاح طلب ستایش می کردند و نسبت به امکان موفقیت او در انجام اصلاحات و حل مشکلات ایران خوش بین بودند. اما این خوش بینی دیری نپائید، زیرا رزم آرا نشان داد که نه سیاستمدار قابلی است و نه می تواند از اعتماد و پشتیبانی افکار عمومی برخوردار شود و مهمتر از همه مخالفت باطنی شاه با او مانع موفقیت وی بود، چرا که رزم آرا شخصیتی قوی داشت و شاه او را خطری جدی برای قدرت سیاسی خود و حتی تهدیدی برای تاج و تخت خود می دانست. به هرحال با هماهنگی آمریکایی ها و انگلیسی ها زمینه سازی برای به قدرت رسیدن مصدق برای ملی کردن نفت شروع شده بود.

از اسناد محرمانة وزارت خارجة آمریکا چنین بر می آید که شاه پس از بازگشت از آمریکا، زمینه را برای انتخاب محمد مصدق و همفکران او به نمایندگی مجلس شانزدهم فراهم می سازد. در همین زمان علی منصور را نخست وزیر می کند و مجلس، کمیسیون نفت را بوجود می آورد و مصدق را به ریاست آن می گمارد و زمینه برای ملی کردن نفت آماده می شود. آمریکا که همواره خواستار یک حکومت قوی نظامی در ایران بود، انتخاب رزم آرا را به نخست وزیری طالب می شود ولی به استناد پرونده های محرمانة وزارت خارجة آمریکا : آمریکائی ها در همان چند ماه اول حکومت رزم آرا از او مأیوس می شوند و « هنری گریدی » سفیر جدید آمریکا در ایران در این نظر بی تأثیر نبوده است.

رزم آرا در دومین ماه حکومت خود با انتشار لیست بالا بلندی از مقامات عالیرتبة دولتی به عنوان کارکنان ناصالح یا فاقد صلاحیت جنجال بزرگی به راه انداخت. در این لیست کارکنان عالیرتبة دولت، که اسامی عده ای از نمایندگان مجلس و سناتورها هم که سابقة کار دولتی داشتند در میان آنها بود، به سه گروه الف و ب و ج تقسیم شده بودند.

گروه الف کارمندان صالح، گروه ب کارمندان متوسط و گروه ج کارمندان فاسد و ناصالح را در بر می گرفت که می بایست تصفیه و از کار برکنار شوند. در این گروه که به « بند جیمی » ها معروف شدند اسامی عدة کثیری از وزیران سابق و نمایندگان و سناتورها نیز دیده می شد، که سردار فاخر حکمت رئیس مجلس شورای ملی از آن جمله بود.

هدف رزم آرا از انتشار لیست کارکنان ناصالح دولت و اقدام به تصفیة آنها، جلب افکار عمومی و تقویت موقعیت خود برای نقشه های آینده بود، ولی این کار در جلب حمایت افکار عمومی از حکومت رزم آرا اثری نبخشید و برعکس کسانی را هم که قبلاً با او نظر مخالفی نداشتند به جمع دشمنان و مخالفان او افزود. گروهی از نمایندگان مجلس، با تقدیم طرحی به مجلس، تقاضای ابطال تصمیمات هیئت تصفیة کارمندان دولت را نمودند، و این طرح با اکثریت آراء به تصویب رسید.

روابط رزم آرا با آمریکائی ها در همان ماههای اول حکومت او به سردی گرائید. علت این تحول را « باری روبین » محقق آمریکائی چنین توصیف می کند:

در ابتدای حکومت رزم آرا، آمریکائی ها با توجه به لیاقتی که وی در امور نظامی از خود نشان داده بود، به امکان بروز تحولاتی در جهت مثبت در ایران امیدوار بودند، ولی این امیدواری خیلی زود به یأس مبدل شد. رزم آرا برخلاف تصوراتی که قبلاً دربارة او وجود داشت پس از رسیدن به مقام نخست وزیری درصدد نزدیکی به شوروی ها برآمد و برای جلب رضایت آنها (و شاید هم انگلیسی ها) محدودیت هایی دربارة مسافرت دیپلمات ها و مأمورین آمریکائی در ایران وضع کرد ... یکی از دلایل عمدة سردی روابط ایران و آمریکا در این دوره، خودداری آمریکا از پرداخت وام و کمک مورد تقاضای ایران بود.

ایران یک وام ۲۵۰ میلیون دلاری از آمریکا مطالبه می کرد که آن روز رقم بزرگی محسوب می شد. آمریکا فقط با پرداخت یک وام ۲۵ میلیون دلاری موافقت کرد و ایرانی ها با عصبانیت از ادامة مذاکره برای دریافت وام خودداری کردند. اعتبار و حیثیت آمریکا در ایران سیر نزولی پیمود و در گفتگوهای محافل ایرانی وقتی می خواستند به « وعدة دروغ » اشاره کنند، اصطلاح « وعدة آمریکائی » را به جای آن به کار می برند!

رزم آرا در آغاز زمامداری نقشه های زیادی در سر داشت و یا حداقل حرف های گنده ای می زد. او یک بار به دیپلمات های آمریکائی گفته بود که تنها راه برای اصلاحات اجتماعی و اجرای برنامه های توسعه در ایران، بستن مجلس و زندانی کردن نمایندگان آن و ادارة امور کشور با قدرت و اختیارات دیکتاتوری است. البته این حرف ها برای آمریکائی ها خوش آیند نبود و انعکاس آن در واشنگتن بیشتر موجب بدگمانی آمریکا دربارة افکار و هدف های واقعی او شد ... با عدم حمایت آمریکا و عدم حمایت شاه، رزم آرا شانس زیادی برای موفقیت نداشت.

در۶ مهرماه سال ۱۳۲۹ مصدق و همفکران او دولت رزم آرا را به علت تعلل در استیفای حقوق ملت ایران در مسئلة نفت استیضاح کردند و در اوایل آذرماه کمیسیون خاص نفت، قرارداد « گس- گلشائیان » را کافی برای استیفای حقوق ملت ایران از شرکت نفت ندانست.

در ۱۹ مهرماه ۱۳۲۹ مراسم نامزدی ثریا اسفندیاری با شاه در کاخ مرمر انجام گرفت.

در ۲۷ مهرماه طرح همکاری استفاده از اصل ۴ ترومن به مبلغ پانصد هزار دلار بین نخست وزیر ایران و سفیر آمریکا امضاء شد. (اصل ۴ ترومن در ادامه توضیح داده خواهد شد.)

گزارش کمیسیون نفت روز ۲۶ آذرماه ۱۳۲۹ تقدیم مجلس شد و در همین جلسه طرحی به امضای مصدق و ده نفر دیگر از نمایندگان دربارة ملی شدن نفت تقدیم مجلس گردید.  

انگلیسی ها ظاهراً شاه را عامل اصلی شکست رزم آرا می دانند و گزارش های سرفرانسیس شفرد سفیر انگلیس در تهران در این دوران، این بدبینی را به خوبی منعکس می کند. گزارش محرمانة سفیر انگلیس به بوین وزیر خارجة آن کشور، که به تاریخ ۱۷ دسامبر ۱۹۵۰ (۲۷ آذر ۱۳۲۹) ارسال شده متضمن انتقاداتی از شخص شاه است. در این گزارش می خوانیم:

« شاه آدم ضعیفی است و معمولاً تحت تأثیر تلقینات آخرین کسی که با او ملاقات می کند قرار می گیرد. اگر اعلیحضرت بیش از اندازه در کار دولت مداخله نمی کرد و به جای حل مسائل خود با نخست وزیر (رزم آرا)، با وزیران او بطور خصوصی و جداگانه تماس نمی گرفت، این ضعف شاهانه قابل گذشت بود ... اعضای خانوادة سلطنتی هم به طور غیرقانونی و غالباً بی جا و بی مورد در کارها مداخله می کنند.

نکتة مهم دیگر نارضائی روحانیون است که کل خاندان و سلسلة پهلوی را در بر می گیرد و خانوادة سلطنتی هیچ اقدامی برای آرام کردن آنها به عمل نیاورده است. روش زندگی اعضای خانوادة سلطنتی که تقلیدی از شیوة زندگی غربی است، بطور طبیعی خوشایند روحانیون قشری نیست ... »

در گزارش های سفیر انگلیس نیز چنین وانمود می شود که تحریکات علیه رزم آرا در مجلس از طرف دربار هدایت می گردید و بر این نکته تأکید می شود که مصدق و گروه کوچک او به تنهائی نمی توانستند چنین جو مخالفی را در مجلس به وجود بیاورند.

در ۵ بهمن ماه ۱۳۲۹ وثوق الدوله (حسن وثوق) رئیس الوزرای سابق ایران (انگلوفیل)، عاقد قرارداد ۱۹۱۹ با انگلیس، در سن ۷۸ سالگی در تهران درگذشت. در ۶ بهمن میتینگ بزرگی بر حسب دعوت آیت الله کاشانی از طرف بازرگانان و اصناف برپا شد و خواستار ملی شدن نفت شدند (در امتداد پروژة انگلیس و آمریکا).  

فؤاد روحانی که در آن تاریخ از اعضای عالیرتبة شرکت نفت انگلیس و ایران بوده و از جزئیات مذاکرات مربوط به نفت اطلاع داشته است می نویسد:

« در تاریخ ۲۱ بهمن ۱۳۲۹ سپهبد رزم آرا به نمایندة شرکت در تهران اظهار داشت که چون فکر ملی شدن صنعت نفت شدیداً تعقیب می شود لازم است دولت اقدام سریعی برای اتخاذ ترتیب دیگری به عمل آورد و تنها راه رسیدن به این هدف مطرح نمودن قرارداد جدیدی بر اساس پنجاه- پنجاه خواهد بود. نمایندة شرکت در جواب اظهار داشت که شرکت حاضر خواهد بود با ترتیبی بر اساس قرارداد جدید عربستان سعودی موافقت کند، به شرط این که عملیات شرکت در ایران از عملیات آن در کشورهای دیگر مجزا شود.

سناریویی که برای ملی شدن نفت آغاز شده بود نقشه های رزم آرا را برای رسیدن به قدرت مطلقه نقش بر آب می ساخت و تنها شانسی که برای او باقی مانده بود دست زدن به کودتا و اعلام حل مسئلة نفت بطور دلخواه پس از بدست گرفتن قدرت بود. رزم آرا می خواست موافقت شرکت نفت را با اصل تصنیف درآمد، که درآمد ایران را از نفت نسبت به قرارداد ۱۹۳۳ در حدود سه برابر افزایش می داد، بعد از کودتا اعلام کند و شاه هم امیدورا بود که با جلب موافقت انگلیسی ها، قرارداد جدید را با دادن  تضمین هائی برای حفظ منافع انگلستان، در قالب ملی شدن نفت پیاده کند ... »

چگونگی حضور رزم آرا در مجلس ختم آیت الله فیض در روز شانزدهم اسفند ۱۳۲۹ و کشته شدن او به دست یکی از افراد فدائیان اسلام (خلیل طهماسبی) یکی از معماهای تاریخی است، که فقط با ذکر کیفیت آن می توان دربارة آن به حدس و گمان پرداخت. قدر مسلم این است که رزم آرا آن روز قصد شرکت در این مجلس را نداشت و شاه با فرستادن امیر اسدالله علم (نخست وزیر و وزیر دربار آینده) به نخست وزیری، او را وادار کرد که به نمایندگی شاه در این مجلس شرکت کند. این که شاه در نقشة قتل رزم آرا به دست یکی از افراد فدائیان اسلام شرکت داشته قابل بحث می باشد، ولی می توان گفت که منابع اطلاعاتی شاه، او را در جریان این نقشه گذاشته بودند. در بعضی منابع (مانند خاطرات سیاسی سرهنگ مصور رحمانی) نوشته شده است که شاه خود یک گروهبان ارتش را مأمور قتل رزم آرا کرده بود و تیری که رزم آرا را از پای درآورد، از اسلحة او شلیک شده بود، زیرا تیر خلیل طهماسبی زخم مهلکی بر پیکر رزم آرا وارد نکرده بود !

شاه گمان می کرد که با قتل رزم آرا افتخار حل مسئلة نفت و افزایش درآمد ایران بر مبنای تنصیف درآمد نصیب خود او خواهد شد، ولی جریان حوادث خیلی سریع تر از آنچه او گمان می کرد، پیش رفت.

روز ۱۷ اسفند، یعنی فردای قتل رزم آرا و پیش از این که نخست وزیر جدیدی انتخاب شود، کمیسیون نفت مجلس شورای ملی به اتفاق آراء به اصل ملی شدن نفت در سراسر کشور رأی داد و برای تدوین طرح قانونی مربوط به اجرای این اصل، دو ماه از مجلس مهلت خواست. مجلس شورای ملی در روز ۲۴ اسفند و مجلس سنا روز ۲۹ اسفند سال ۱۳۲۹ به اصل ملی شدن نفت رأی دادند و دولت جدید که به ریاست حسین علاء تشکیل شده بود، دیگر اختیاری برای مذاکره با انگلیسی ها نداشت ...

به موجب مادة اول طرح ۹ ماده ای ملی شدن نفت، هیئت مختلطی مرکب از نمایندگان دو مجلس و وزیر دارائی برای نظارت بر اجرای قانون تشکیل شد و به موجب مادة دوم دولت مکلف شد با نظارت هیئت مختلط از شرکت (سابق) نفت انگلیس و ایران « خلع ید » کند.

مادة سوم طرح، دولت را مکلف می ساخت به مطالبات و دعاوی حقة دولت و همچنین دعاوی حقة شرکت رسیدگی و نتیجه را به مجلسین گزارش دهد و مادة چهارم تصریح می نمود که « چون از تاریخ ۲۹ اسفند ۱۳۲۹ که ملی شدن نفت به تصویب مجلس سنا نیز رسیده است، کلیة درآمد نفت و محصولات نفتی حق مسلم ملت ایران است، دولت مکلف است با نظارت هیئت مختلط بر حساب شرکت رسیدگی کند و نیز هیئت مختلط باید از تاریخ اجرای این قانون تا تعیین هیئت عامله در امور بهره برداری دقیقاً نظارت نماید. در مادة هفتم طرح نیز چگونگی فروش محصولات نفتی ایران به این نحو پیش بینی شده بود که « کلیة خریداران محصولات معادن انتزاعی از شرکت سابق نفت انگلیس و ایران هر مقدار نفتی را که از اول سال مسیحی ۱۹۴۸ تا تاریخ ۲۹ اسفند ۱۳۲۹ (۲۰ مارس ۱۹۵۱) از آن شرکت سالیانه خریداری کرده اند، می توانند از این به بعد به نرخ عادلة بین المللی، همان مقدار را سالیانه خریداری نمایند و برای مازاد آن در صورت تساوی شرایط در خرید حق تقدم خواهند داشت.

فردای روز تصویب طرح ملی شدن نفت که متضمن خلع ید از شرکت نفت انگلیس و ایران بود، سفیر انگلیس طی نامه ای به عنوان نخست وزیر به این تصمیم به صورت نمایشی اعتراض کرد و اعلام داشت که ایران طبق تعهدات خود در قرارداد ۱۹۳۳ حق ملی کردن نفت را ندارد.

دولت وقت پس از تصویب ملی شدن نفت و عزیمت مهندسین و مدیران انگلیسی از آبادان‌، مهندس مهدی بازرگان را بعنوان مدیر عامل صنعت نفت ایران انتخاب نمود.

دکتر آرمان نوری

رهبر جنبش سپید براندازی

۱- شاه چند روز قبل از کشته شدن رزم آرا به مصدق پیشنهاد نخست وزیری داده و این پیشنهاد علاوه بر اینکه تمایل او را به نخست وزیری مصدق نشان می دهد، از تصمیم شاه به برکناری رزم آرا، یا از میان برداشتن او حکایت می کند.

۲- کسی که از طرف شاه به مصدق پیشنهاد نخست وزیری کرده همان کسی بوده است که در مجلس، او را برای احراز مقام نخست وزیری پیشنهاد نمود. اعتراف به این مطلب از طرف مصدق مبین این واقعیت است که جمال امامی بطور تصادفی و یا به تصور اینکه مصدق از قبول مقام نخست وزیری خودداری خواهد نمود این پیشنهاد را عنوان نکرده و با تمهید مقدمات قبلی و در اجرای نظر شاه این پیشنهاد را مطرح نموده است.

۳- مصدق با اطمینان از تمایل شاه به نخست وزیری او، تقاضای تشکیل جلسة رسمی و اخذ رأی مخفی برای نخست وزیری خود را نموده و اکثریت نمایندگان که مطیع دربار بوده اند به نخست وزیری او رأی داده اند. اگر شاه موافق نخست وزیری مصدق نبود و تمایل او برای دادن رأی به نفع مصدق به آنان ابلاغ نشده بود رأي تمایل قریب به هشتاد درصد نمایندگان به زمامداری وی در آن شرایط محال به نظر می رسید.

حال ممکن است این سئوال مطرح شود که چرا شاه یا مصدق بعدها در فرصت های مناسبی که در اختیار داشتند این موضوع را افشا نکردند و یا جمال امامی که در این میان نقش مهمی ایفا کرد هرگز دربارة انگیزة واقعی پیشنهاد مصدق برای مقام نخست وزیری سخنی نگفت ؟

شاه تأکید می کند که مصدق در جریان خلع ید از شرکت سابق نفت انگلیس و ایران و رویاروئی با انگلیسی ها در مجامع بین المللی از حمایت کامل او برخوردار بوده و پس از اشاره به این مطلب که هنگامی که مصدق برای اقامة دعوای ایران در شورای امنیت به نیویورک رفته بود تلگراف تشویق آمیزی برای او مخابره کرده، عین پاسخ مصدق را به تلگراف خود به شرح زیر نقل می نماید : 

از نیویورک- ۲۱ اکتبر ۱۹۵۱

پیشگاه اعلیحضرت همایون شاهنشاهی- تهران

دستخط تلگرافی ذات مبارک شرف وصول بخشید و بیش از آنچه تصور شود موجب سرافرازی و تشکر گردید. از خداوند سلامتی و طول عمر و موفقیت روز افزون اعلیحضرت همایون شاهنشاهی را همواره آرزو کرده ام و عرض می کنم که هر موفقیتی در هرجا و در هر مورد تحصیل شده مرهون توجهات و عنایات ذات اقدس ملوکانه است که همه وقت دولت را تقویت و رهبری فرموده اند. بطوریکه بوسیلة جناب آقای وزیر دربار به عرض مبارک رسید روز دوشنبه را به فیلادلفیا و صبح سه شنبه به واشنگتن می رود و جریان را در همانجا به پیشگاه مبارک معروض خواهد داشت. اجازه می طلبد یک بار دیگر از عنایات و توجهات خاصة شاهنشاه جوانبخت خود عرض سپاسگزاری نماید.

پس در نتیجه در جریان ملی شدن نفت، هم شاه و هم مصدق با پشتیبانی آمریکا و انگلیس این پروژه را به پیش می بردند. پس از افتتاح دورة هفدهم مجلس شورای ملی، مصدق مجدداً نامزد نخست وزیری گردید. وی در ابتدای تابستان ۱۳۳۱ اعلام کرده بود تا اختیارات فوق العاده نگیرد، قادر به انجام وظایف خود نیست و چون از مخالفت مجلس و مردم نسبت به سیاست خود بیمناک بود درخواست کرد که به وی اختیار داده شود که تا مدت شش ماه بدون مراجعه به مجلس کار کند و همچنین وزارت جنگ نیز به وی واگذار شود، ولی این تقاضا از طرف شاه پذیرفته نشد. در امتداد پروژة آمریکا و انگلیس در منشعب کردن افکار عمومی از زیان های ملی شدن نفت، مصدق روز ۲۵ تیرماه ۱۳۳۱ از نخست وزیری استعفاء داد و قوام به نخست وزیری رسید. روز ۲۶ تیرماه جلسة خصوصی مجلس شورای ملی با حضور ۴۲ نفر نماینده تشکیل و ۴۰ نفر به علاء رأی اعتماد دادند.

روز ۲۷ تیرماه فرمان نخست وزیری قوام السلطنه با عنوان « جناب اشرف » صادر گردید و او با اعلامیة شدیداللحنی، به مصدق و کاشانی حمله نمود و موجبات اغتشاش بعدی را فراهم آورد. 

روز ۲۸ تیرماه آیت الله کاشانی در پاسخ اعلامیة قوام السلطنه، او نیز اعلامیة شدیداللحنی منتشر کرد و مردم را به جهاد علیه دولت دعوت کرد.

روز ۲۹ تیرماه، شروع تظاهرات و اعتصابات عمومی در تهران و شهرستان به دستور اهل عمامة انگلوفیل بود، در همین روز کاشانی در یک جلسة مصاحبة مطبوعاتی در تأیید اعلامیة جبهه ملی دربارة تعطیل کردن و تظاهرات عمومی ۳۰ تیر گفت: تا خون در شاهرگ من و این ملت است زیر این بار نمی رویم که قوام بر ما ملت حکومت کند ... و فردا تهران و همة ایران تعطیل عمومی است. او اعلامیه ای صادر می کند خطاب به سربازان و افسران و دعوت از آنها در نافرمانی از فرماندهان خود.

۳۰ تیر ۱۳۳۱، از صبح زود تظاهرات در تهران و سراسر کشور به مخالفت با حکومت قوام السلطنه و شعار بازگشت مصدق آغاز شد و تا ساعت ۱۰ صبح تمام خیابان های مرکزی شهر از بازار تا بهارستان مملو از جمعیت بود و صدای تیراندازی هم به گوش می رسید.عصر همان روز، شاه به قوام السلطنه دستور استعفاء داد و علاء وزیر دربار را به مجلس فرستاد تا ضمن اعلام خبر استعفای قوام، نظر مجلس را در مورد نخست وزیر آینده جویا شود. با حمایت انگلیسی ها از ۶۴ نفر نمایندة حاضر در جلسه ۶۱ نفر به نخست وزیری مجدد مصدق اظهار تمایل می کنند و شاه با قبول تمام شرایط مصدق از جمله تفویض پست وزارت جنگ به وی، مجدداً حکم نخست وزیری محمد مصدق را صادر نمود.

رأی مزبور هیچ گونه مشکلی را حل نکرد و فقط مصدق با هوچی بازی های همیشگی آن را بعنوان یکی دیگر از پیروزی های کاذب خود (پیروزی در شکست) به حساب آورد و مردم بی اطلاع، از شادمانی به هیجان آمدند و مصدق راه خود را برای ملی کردن نفت و نابود کردن سرمایه و منافع ایران یعنی برای رسیدن به یک پیروزی منفی بزرگ خائنانه ادامه داد.

در ژانویة سال ۱۹۵۳ (دی ماه ۱۳۳۱) مجلس ایران اختیارات دیکتاتوری مصدق را به مدت یک سال دیگر تمدید کرد و مصدق و شاه اختلافات مابین خودشان را افزایش دادند و زمینة کودتا کم کم فراهم می شد و افکار مردم از ملی شدن نفت و نتایج اسفناک آن بر اقتصاد ایران به سوی قدرت نمایی های ظاهری مصدق و شاه در جامعه رهسپار شد.

در اثر اختلافات ظاهری شاه و مصدق، شاه روز ۲۸ فوریه (نهم اسفند ۱۳۳۱) تصمیم به کناره گیری می کند و اعلام می دارد که برای معالجه به خارج خواهد رفت. بدنبال اعلام این تصمیم شاه، اغتشاشات شدیدی بین طرفداران شاه و مصدق صورت می گیرد و سرانجام شاه از تصمیم خود منصرف می شود.

در همان زمان در نتیجة اقداماتی که از طرف شرکت سابق نفت ایران و انگلیس و دولت انگلیس بعمل می آمد، ملت ایران با مشکلات اقتصادی و سیاسی عظیمی روبرو شد.

اوضاع بحرانی ایران با تصمیم مصدق به انحلال مجلس و انجام رفراندم در روز ۱۲ مرداد ۱۳۳۲، شدت یافت و حزب تودة انگلیسی در به هم زدن اوضاع نقش اساسی را ایفا کرد. نتیجة رفراندم ۹۹/۴ درصد آراء به نفع مصدق اعلام شد و خود بزرگ بینی دیکتاتوری وی به حد اعلای خود نزدیک می شد.

جریان رفراندم به این ترتیب بود که: روز ۲۰ تیرماه یکی از نمایندگان مخالف (علی زهری) دولت مصدق را استیضاح می کند و چون مصدق اکثریت خود را در مجلس از دست داده بود درصدد انحلال مجلس بر می آید، نخست ۲۷ نماینده عضو فراکسیون نهضت ملی استعفاء می دهند و بعد از آن بود که مصدق موضوع رفراندم برای انحلال مجلس را عنوان می کند و رفراندم روز ۱۲ مرداد برگذار می شود و روز ۲۵ مرداد با اعلام نتایج رفراندم انحلال مجلس هفدهم توسط مصدق اعلام می شود.

سناریو و طرح کودتای ۲۸ مرداد توسط انگلیس و آمریکا به این منظور برنامه ریزی و اجرا شد که افکار عمومی ملت ایران از نتایج اسفناک و زیان آور ملی کردن نفت دور شده و به سوی اختلافات ساختگی و ظاهری عوامل سرسپردة آنها یعنی شاه و مصدق کشیده شود.

بازیگران اصلی این سناریو یعنی محمد رضا شاه و محمد مصدق به خوبی نقش خویش را ایفا کردند و استعمارگران مهره های سوختة خود را یکی پس از دیگری از صحنة سیاسی- اجتماعی و اقتصادی ایران حذف نمودند و در ایران برای تقسیم بندی منافع خود برنامه ریزی کردند. پس از آن انگلیس به مدت ۲۵ سال ایران را از لحاظ سیاست اقتصادی و اجتماعی به آمریکا سپرد تا توسط آن بتواند مقداری از بدهی خود را در قبال جنگ دوم جهانی به آمریکا پرداخت نماید.

برای اجرای این سناریو، انگلیس و آمریکا با فعال نمودن شبکة جاسوسی خود و نفوذ تشکیلات نیروهای ملی (جبهة ملی) و مذهبی (اهل عمامه) و حزب تودة انگلیسی و ایجاد تفرقه های ظاهری بین آنها از یک سو و فعال کردن شاه برای اجرای طرح و فریب ملت ایران از سوی دیگر کار خود را آغاز کرد. مصدق با حمایت انگلیسی ها رئیس کمیسیون نفت در پارلمان شد و یک جنبش سیاسی ائتلافی  به نام جبهة ملی ایران پدید آورد که متشکل بود از توده ای ها، اهل عمامه و رجال مزدور.

در کودتای ۲۸ مرداد سید ابوالقاسم کاشانی نمایندة اخوان المسلمین از طرف انگلیس و زاهدی از طرف آمریکا و انگلیس مأمور اجرای پیمان آمریکا و انگلیس برای تقسیم منافع در ایران شدند.

در اینجا می بینیم چگونه در این سال اسلامگرایان تندرو با حمایت اینتلیجنس سرویس و سی- آی- ای از شاه حمایت کردند و به او قدرت و نیرو برای ادارة ایران دادند و به چه صورت بعد از اتمام قراردادشان (۲۵ ساله) در سال ۱۳۵۷ همین جبهة ملی و توده ای ها و اسلامگرایان تندرو به فرمان آمریکا و انگلیس، شاه را سرنگون کردند. باید اشاره کرد که کمونیست ها (توده ای ها) همواره از سیاست و برنامه ریزی انگلیس در ایران حمایت کرده و در حقیقت ابزاری برای اغتشاش و تغییر و تحولات در ایران به نفع استعمار بوده اند. (البته نباید از یاد برد که بعد از انقلاب کمونیستی انگلیسی- روسی به رهبری لنین فراماسون با حمایت مالی انگلیس، روسیه همواره تحت سلطة انگلیس بوده است و ایجاد کشورهای محور یعنی کمونیستی، بعد از جنگ دوم جهانی، یکی از طرح های انگلیسی ها علیه طرح مارشال ترومن بوده است.)

طرح کودتا از سوی آمریکائی ها عملیات « تی- پی– آژاکس » نام گرفت و کمیته روزولت به منظور اجرای این امر به ایران آمد.

انگلیسی ها نیز کریستوفر دودهاس را مأمور این کار کردند و عملیات خود را « عملیات چکمه » نام نهادند.

از ایران نیز شبکة مخفی شاپور ریپورتر (فرزند اردشیرجی) از حامیان و اجراکنندگان طرح کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹ بود و اسدالله علم و برادران رشیدیان تحت حمایت لرد روچیلد سوم انگلیسی به نام عملیات « بدامن » فعالیت خود را آغاز کردند.

وظایف این گروه نفوذ در میان مردم، رهبران احزاب و سازمان های سیاسی و مذهبی و شایعه پراکنی و ایجاد هرج و مرج و ناامنی در کشور و همچنین توسط ایادی آنها غارت اموال مردم بود.

نمونة بارز این عملیات، اجازه دادن به حزب توده برای تظاهرات و ایجاد درگیری و بلوا و همچنین قتل محمود افشار طوس رئیس شهربانی بود در صورتیکه فضل الله زاهدی عامل اصلی کودتا در مصدر وزارت کشور بود.

مشاوران آمریکایی شاه عبارت بودند از هندرسون سفیر آمریکا در ایران و شوارتسکف مستشار آمریکایی سابق ژاندارمری، مشاوران انگلیسی شاه عبارت بودند از اسدالله علم و شاپور ریپورتر. با هماهنگی آنها فرمان عزل مصدق و انتصاب زاهدی تهیه و به امضای شاه رسید. شب ۲۴ مرداد فرمان عزل مصدق به سرهنگ نعمت الله نصیری فرمانده گارد شاهنشاهی تسلیم شد. ساعت دو بامداد ۲۵ مرداد نصیری فرمان عزل را در منزل مصدق به وی ابلاغ و رسید دریافت می کند، ولی بدلیل اینکه این سناریو نمی بایست زود به انتها برسد مصدق حکم بازداشت نصیری را صادر می کند و نصیری توسط سرهنگ ممتاز (رئیس کلانتری یک) بازداشت شد. مصدق دستور بازداشت زاهدی را هم صادر می کند و برای دستگیری او مبلغ یکصد هزار ریال جایزه تعیین می کند.

در امتداد این سناریو، محمد رضا شاه همراه ثریا اسفندیاری (همسر) و محمد خاتمی (خلبان) و ابوالفتح آتابای (آجودان) ابتدا به کلاردشت و رامسر و از آنجا به عراق و سپس به ایتالیا می رود. با خروج شاه در روز ۲۵ مرداد، تظاهرات پردامنه ای در تهران و شهرستان ها به طرفداری از حکومت مصدق آغاز می شود که در آن اهل عمامه و توده ای ها نقش اساسی را داشتند.

از سوی دیگر طرفداران شاه با تکثیر فرامین شاه دربارة عزل مصدق و انتصاب زاهدی به مقام نخست وزیری، مصدق را متهم به انجام کودتا و تمرد از فرمان شاه ساختند و در نتیجه حکومت او را غیرقانونی اعلام کردند. در روزهای ۲۶ و ۲۷ مرداد تظاهراتی به طرفداری از حکومت مصدق در تهران توسط اهل عمامه و توده ای های انگلیسی صورت گرفت. البته نقش عوامل « سیا » و آمریکائی را در راه انداختن این تظاهرات نباید از یاد برد، چرا که عوامل ایرانی « سیا » به نام های رمز « پرن » و « سیلی » دستجات متعددی را اجیر کرده و در راهپیمایی های ۲۶ و ۲۷ مرداد علیه شاه شعار می دادند و مجسمه های شاه و پدرش را پایین کشیدند و به مقبرة رضا شاه هجوم بردند.

در روز ۲۸ مرداد به دستور هندرسون سفیر آمریکا و کریستوفر دودهاس انگلیسی، سران حزب توده، اعضای خود را از خیابان های تهران فراخواندند، اهل عمامه و طرفداران مصدق به فرمان او در منزل ها ماندند و گروه بعدی یعنی طرفداران شاه و عده ای نظامی با کمک تعداد معدودی از اوباش و چاقوکشان مزدور  با برنامه ریزی سیاست استعماری، خیابان ها را اشغال کردند و سناریوی کودتای ۲۸ مرداد عملی شد.

در عصر همان روز، کارنامة خیانت مصدق خاتمه یافت و بعد از یک عمر خیانت و مزدوری علیه ایران و ایرانی به سوی بازنشستگی روانه شد.

سرلشگر فضل الله زاهدی با فرمان شاه که از قبل صادر شده بود به نخست وزیری کودتا منصوب شد و محمدرضا شاه نیز بعد از سه روز به ایران بازگشت و بر مصدر قدرت تکیه زد و از آن روز قرارداد اجارة ۲۵ سالة ایران از انگلیس به آمریکا به اجرا درآمد و بعد از ۲۵ سال انگلیس با ایجاد انقلاب اسلامی، ایران را از آمریکا پس گرفت.

۱- هدايت‌الله گيلانشاه۲- نادر باتمانقليچ۳- فضل‌الله زاهدي۴- عباس فرزانگان۵- اردشير زاهدي ۶- رحيم هيراد ۷- ابوالفتح آتاباي۸-مصطفي مقدم ۹- سليمان بهبودي ۱۰- علي‌اكبر شعري ۱۱-جهانگير بزرگمهر ۱۲- نعمت‌الله نصيري  ۱۳- محمد خاتمي

آیت الله ابوالقاسم کاشانی (۱۲۶۱-۱۳۴۰) ذاتاً آخوند انگلوفیل، در نتیجه، سیاسی- مذهبی بود و فعالیت های خویش را از دهة  ۱۲۹۹ و از نمایندگی در پارلمان ایران آغاز کرد. در ایران اهل عمامه به اینکه از هیچ کار غیر شرعی برای حفظ پایگاه خویش فروگذار نیستند، شهرت داشتند و دارند، از همین رو در دهة ۱۳۰۰، آخوندهای پرنفوذ با هیاهوی بسیار، مانع از برپایی جمهوری در ایران شدند. رضاشاه، که در اوایل دهة ۱۳۰۰ قدرت را در ایران بدست گرفت، ستایندة کمال آتاتورک، رهبر سکولار جمهوری ترکیه و خواهان پیاده کردن الگوی جمهوری ترکیه در ایران بود. اما اهل عمامه از جمله کاشانی، از اینکه یک جمهوری سکولار قدرت و نفوذشان را محو سازد در هراس بودند. اینچنین، آنان خواهان بقای پادشاهی بودند. اشرف پهلوی، خواهر دوقلوی شاه، در خاطراتش پیرامون مقابلة آخوندها با جمهوری خواهی (پدرش) می نویسد: « پدرم به برپایی جمهوری ای از نوع ترکیه مایل بود. او این نظر خویش را با روحانیون برجستة شیعه در میان گذاشت. اما در دیداری در شهر قم، روحانیون –  هواداران ثابت قدم فئودالیسم –  به پدرم گفتند که آنها در مقابل هر نقشه ای برای ایجاد جمهوری خواهند ایستاد. »

همانگونه که اخوان المسلمين در اواخر دهة ۱۳۱۹ در مصر به اقدامات تروريستي روي نهاد، در ايران نيز، کاشاني و همدستانش خشونت تروريستي را عليه منافع ملت ایران بر انگيختند. در ۱۳۲۴، کاشاني به تأسيس شاخة ايراني اخوان المسلمين با نام « فدائيان اسلام » با بهره گیری از آخوندي افراطي به نام نواب صفوي، و با حمایت انگلیس، اقدام نمود. يک رشته حملات تروريستي از سوي جنبش کاشاني انجام گرفت. از جمله ترور عبدالحسين هژير، وزير دربار شاه بود که به وسيلة يکي از اعضاي فدائيان اسلام در  ۱۳۲۹صورت گرفت و همچنین بقتل رساندن ژنرال رزم آرا، نخست وزير، توسط يکي ديگر از فدائيان اسلام (خليل طهماسبي)، آنهم درست در بحبوحة مذاکرات تهران با لندن بر سر حق مالکيت ايران بر منابع نفتي اش، در۱۳۳۰.

شاه در خاطراتش مي نويسد رزم آرا  هنگامي که به قتل رسيد، توافق با کمپاني نفتي ايران و انگليس را با خود داشت. بسياري از دانش آموختگان ايراني، دربارة پيوندهاي انگلیس با آخوندها در ايران و جنبش اسلامي- تروریستی  بدگمان بودند.

فريدون هويدا، سفير ايران در سازمان ملل تا انقلاب سال ۱۳۵۷، (که برادرش، اميرعباس هويدا، نخست وزير ايران بود و پس از انقلاب ايران اعدام شد) مي گويد: « انگلیسی ها مي خواستند امپراتوري خويش را نگاه دارند و بهترين راه براي نيل به اين هدف تفرقه بينداز و حکومت کن بود. انگليسي ها در همة جبهه ها بازي مي کردند. با اخوان المسلمين در مصر و با آخوندها در ايران، اما همزمان با ارتش و خانواده هاي سلطنتي نيز وارد معامله مي شدند. » هويدا مي گويد که انگلیس، اسلامگرايان را به ديدة ابزاري براي گسترش قدرت و نفوذ خويش مي نگريست. » وي مي افزايد:

« آنها (انگليسي ها) با آخوند ها ارتباطات مالي داشتند. آنها برجسته ترين و متنفذترين روحانيون را مي يافتند و از آنها پشتيباني مالي مي کردند. آخوندها نيز زيرک بودند، آنها مي دانستند که انگليسي ها مهمترين قدرت جهان اند و مضافاً اينکه مسأله بر سر پول بود. انگليسي ها چمدان هاي پر از پول، به بازاريان و تجار ثروتمند که هر کدامشان مرجع تقليد مورد حمايت مالي خويش را داشتند، مي دادند. اين، شيوة انگليسي ها بود. »

اشرف در خاطراتش دربارة پيوندهاي نامقدس ميان انگليس و اهل عمامة ايران مي نويسد:

« بسياري از روحانيون با نفوذ با نمايندگان قدرت هاي بزرگ، و بيشتر با بريتانيا، پيوند داشتند. در ايران اين گفته مشهور است که چنانچه عمامة آخوندي را برداريد، خواهيد ديد که روي ديگرش نوشته شده ساخت انگليس. آخوندهاي شيعه قدرت نفوذ فراواني در ميان توده ای ها داشتند. براي دهقانان و عوام تشخيص مرز ميان مذهب و سياست دشوار بود. »

اشرف مي افزايد که « لندن، پس از جنگ دوم جهاني، در راستاي استراتژي جنگ سرد براي دستيابي به خاورميانه، اسلامگرايي افراطي را نيرو بخشيد. » با تشويق انگليسي ها، که آخوندها را نيرويي در مقابل کمونيسم مي پنداشتند، مؤلفه هاي راست مذهبي افراطي در ايران که سال ها سرکوب شده بود، ديگر بار رخ نمود. شاه، پيش از مرگش در تبعيد، در خاطراتش مي نويسد که حسين امامي قاتل وزير دربار شاه در ۱۳۲۹، پيوندهايي با فدائيان اسلام و بريتانيا داشت. شاه مي افزايد: « او عضو گروه مذهبي فرا محافظه کاري، متشکل از متعصبان مذهبي واپسگرا بود و احتمالاً با سفارت انگلستان در تهران تماس هايي داشته است. بريتانيايي ها همه جا بودند، آنها با واپسگراترين بخش روحانيت ايران پيوند داشتند. »

تا سال ۱۳۳۱، کاشاني متحد مصدق در جبهة ملي بود. اما پس از ملی شدن نفت توسط سیاست استعماری انگلیس و آمریکا تصمیم گرفته شد که مصدق بازنشسته شود و کاشاني نيز دیگر از او حمایت نکند در نتیجه کاشانی او را ترک گفت. کاشاني تماس هاي پنهاني خويش را با گروه هاي اسلامي تروريستي مخفي نگاه داشت، اما در انتظار، زيرکانه از فدائيان اسلام و هوادارانش فاصله مي گرفت. سيا، بسيار خوب از ميزان قدرت کاشاني آگاه بود. در گزارشي از سيا به سال ۱۹۵۲ با نام «  چشم اندازهاي نجات رژيم مصدق در ايران »، مي خوانيم: از هنگام بازگشت مصدق به قدرت، پيوسته گزارش هایی از تلاش براي سرنگونی حکومت وي دريافت شده است. اغلب کاشاني و افسران ارتشي را رهبران اين تلاش ها مي دانند ... چنين مي نمايد که درگيري ها و زد و خوردهاي خياباني ميان نيروهاي حامي مصدق و کاشاني سخت تر و جدي تر خواهد شد. سيا نيروهايي را که کاشاني مي توانست بسيج کند « بازاريان و دستجاتي که پسران او مي توانند سازمان دهند » و « افراطيون سازمان تروريستي فدائيان اسلام » بيان مي کند. حتي اگر آن گزارش را تحليلگران سازمان سيا نوشته باشند، واحد عمليات پنهاني اين سازمان پيشتر با کاشاني براي بسيج نيروهاي وي و انگيختن « تشنجات خياباني » همکاري مي کرده است. در يادداشتي از وزارت خارجة آمريکا به تاريخ ۱۳۳۱، از زبان يکي از متحدان کاشاني در ضمن پيش بيني خشونت هاي خياباني چنين آمده است که شايد لازم باشد ... کمونيست ها را  سرکوب فيزيکي کنيم. »

در ميانة سالهاي ۱۳۳۱ تا ۱۳۳۲ سيا و MI6 ، به کاشاني و شماري چند از رهبران مذهبي ايران دستور دادند، و به آنها پول و تسهيلاتي براي بريدن از مصدق و حمايت از شاه دادند. به گفتة دوريل، « رهبران مذهبي به پشتوانة پول، براي پذيرش ايجاد خطي بنيادگرايانه تر و جدايي از مصدق برانگيخته شده بودند. » انگلیسي ها با کمک شبکة جاسوسي گسترده اي که داشتند (اين، شامل جاسوسانشان در سرويس سري اختصاصي کمپاني نفت ايران و انگليس با نام ادارة اطلاعات مرکزي نيز مي شد) هدايت اين فعاليت ها را در دست داشتند.

(خانم) آن لمپتن، استاد مدرسة مطالعات شرقي و آفريقايي آکسفورد و افسر پيشين اينتليجنس سرويس بريتانيا، نقش پشت پرده را در ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ داشت. در گزارشي از آن هنگام، مي نويسد: « کاشاني مقادير فراواني پول از جايي گرفته است. »، و مي نويسد که«  احتمالاً منبع اين مبالغ از سوي سيا و MI6 بوده است. کاشانی هم از آمریکایی ها و هم از انگلیس پول دریافت می کرد. »

از ۱۳۲۵ تا ۱۳۳۲ کسي که عمليات پنهاني سيا را در ايران پيش مي برد، « جان والر »، کهنه سرباز سازمان زيرزميني آمريکايي بود. والر در خلال جنگ دوم جهاني به دفتر خدمات استراتژيک پيوست و بعدها تا دهة ۱۳۵۰ با سيا همکاري کرد. او بيشتر دورة جنگ دوم را در قاهره و تهران سپري کرد و با سن کمي که داشت مسئوليت هاي مهمي چون هدايت عمليات سيا به او واگذار گرديد. والر چنين بياد مي آورد: « در سيا، در ۱۹ سالگي رئيس ضد جاسوسي بخش خاورميانه اي بودم. » در ۱۳۲۵، والر، در هنگامة بيست سالگي اش، نخستين دفتر جاسوسي آمريکا را در ايران پس از جنگ، با استخدام جاسوسان نازي پيشين براي همکاري با ايالات متحده در جريان جنگ سرد و کار با رؤساي قبايل ايراني از جمله بختياري ها، قشقايي ها و کُردها، تأسيس کرد.

والر که اکنون دهة هشتم زندگي خويش را مي گذراند، مي گويد: « ما به مصدق علاقه داشتيم. يکي از خويشان او با يکي از افسران سيا ازدواج کرد. » اما چندان نپاييد که آمريکايي ها با انگلیسی ها در قرارداد تقسیم منافع در خاورمیانه همسو گرديدند. والر مي افزايد: « ما به متحدان قديمي خويش (انگلیسی ها) تعهد داشتيم و نفت مسألة ما بود. » بگفتة والر: « بازاريان و آخوند ها پيوندهاي بسيار نزديکي با هم داشتند و روحانيون بر مردم و بويژه طبقات فرودست جامعه نفوذ داشتند. از ديرباز روحانيون با بازاريان نزديک بودند. »

آيا سيا مستقيماً به کاشاني پول پرداخت؟ به گفتة والر، « آري چنين بود. نه تنها به کاشاني که به همراهان مورد نظر او نيز. براي تقويت کانال هاي ارتباطي او با مردم جنوب شهر تهران و نيز براي اعلاميه نويسي و کارهايي از اين دست به او پول پرداخت مي شد. » والر با نيشخندي کنايه آميز مي افزايد که حتي آيت الله ها نيز فساد پذيرند، او با وسواس در گزينش واژه ها مي گويد: « فکر مي کنم کاشاني براستي مذهبي بود، اما مرا به خاطر بدبين بودنم ببخشيد. مذهبي بودن، شما را از گرايش به واقعيات سياسي و پول يا مسائل جنسي باز نمي دارد. »

با حضور کاشاني در صحنه، سيا و MI6 ايجاد آشوب هاي خياباني و برپايي تظاهرات ضد مصدق و کمونيست ها را آسان تر يافتند. قدرت کاشاني در ميان توده هاي محلات فقير نشين تهران و مساجد قابل توجه بود. کودتاي نظامي که به سرنگوني مصدق انجاميد با آشوب هاي خياباني تحت حمايت مالي سيا و به وسيلة جمعيت وفادار به کاشاني و سازماندهي روحانيون و سردسته هاي چاقوکشان همراه شد.

والر براي نظارت بر کودتا از ادارة مرکزي، به واشنگتن بازگشت و کرميت روزولت مشهور، اجراي عمليات را در داخل بدست گرفت. دو برادر ايراني تحت کنترل سيا، و سه برادر ديگر به نام رشيديان، زير نظر MI6، به شعبان جعفري، ورزشکار مشهور ايراني پيوستند تا براي يکپارچه کردن اراذل و اوباش با کاشاني کار کنند. والر بياد مي آورد: « يکي از عاملان ما مردي بود که به او بي مخ مي گفتند. او قهرمان زورخانه بود، همراه کردن او با خود براي ما مهم بود. او مي توانست دسته اي از اوباش خياباني را در اندک زماني فراهم آورد. »

دوريل مي نويسد:

« سيا و MI6 توسط برادران رشيديان با آخوندهایی چون آيت الله بروجردي و آيت الله بهبهاني که از پيشرفت هاي چپگرايانة مصدق و به خطر افتادن امنيت ملي در هراس بودند، و نيز با روحانيون مخالف دولت در جبهة ملي و کاشاني و مکي که مدعي بودند در ميان وزراء دولت بسياري خداناباوران متمايل به کرملين هستند، تماس گرفتند. والر به خاطر مي آورد: اسلام، در آن هنگام، هنوز ناتوان از پديد آوردن يک رهبري سازمان يافته بود. اما کمونيسم و اسلام هرگز با هم سازگار نبوده اند. »

 برای همین بود که تئوری کمونیسم اسلامگرا یعنی مجاهدین خلق را انگلیسی ها بعدها بوجود آوردند و پس از بازگرداندن سلطنت شاه کوشيدند، تا غول اسلامگرايي را به شيشه بازگردانند. اما، اسلام سياسي که از دهة ۱۳۰۰ در ايران زير سرکوب بود، اکنون خود را به ياري سيا و MI6 باز مي يافت.

ديگر آرام کردن دوبارة آن کار آساني نبود. نيروهايي که شاه را در جريان انقلاب ۱۳۵۷ سرنگون ساختند، بخشي از همانهايي بودند که در کودتاي ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ او را به سلطنت بازگرداندند. در دهة ۱۳۳۰ شاه و سازمان مخفي ساواک با تکيه بر زور کوشيدند تا اسلامگرايان را تطميع کنند و يا دست کم روحانيون واپسگرايي چون خميني را خنثي سازند.

فريدون هويدا، سفير پيشين ايران در سازمان ملل که برادرش ساليان درازي نخست وزير بود، مي گويد: « در دورة سلطنت شاه دولت نيز به روحانيون پول مي پرداخت. بخشي از اين پول ها را برادرم پرداخت مي کرد و مبالغي را نيز ساواک. ساواک آدم هاي خود را در ميان روحانيون داشت. » چرا که شاه متمايل به اسلام بود و زماني که جنبش ضد شاه در دهة ۱۳۵۰ بطور جدي آغاز شد، نه شاه و نه اطرافيان چاپلوس او نتوانستند دليل آنرا دريابند.

پس از کودتاي ۱۳۳۲، کاشاني آرام آرام از ديدگان ناپديد گشت. اما دستياران او شيوة کينه توزانه ای از اسلام سياسي- تروریستی را پديد آوردند و اين، آغاز روي نهادن به سوي قدرت و نابودی ملت ایران بود. دهه هاي ۱۳۲۰ و ۱۳۳۰ براي خميني درس آموز و تأثير گذار بود.

اگر چه نوشته هاي او در سال هاي پس از جنگ دوم جهاني نشان از تنفر او از « ديکتاتوري سياه » رضا شاه، که سلطنتش پس از شهريور ۱۳۲۰ با تبعيد وي توسط انگلیسی ها پايان يافت، داشت، اما نگرش سياسي او در تغيير و تحول مدام و تأثیر پذیر از سیاست استعماری سیاه انگلیس بود. خميني به کاشاني، نواب صفوي و فدائيان اسلام گرايش داشت و اندک اندک باورهايش را به سمت و سوي نگرش هاي راديکال پالاييد.

باقر معين، زندگي نامه نويس خميني مي نويسد:

« در اين دوره آراء و نظرات خميني چيزي ميان نظرات روحانيت شيعه و گرايشات فدائيان اسلام بود. » خميني از روحاني محافظه کاري چون آيت الله بهبهاني حمايت کرد اما، او سخت مخالف سکولاريسم بود، و در باورمندي به حاکميت شريعت و تمايلات عملگرايانه، استوار. به ديگر سخن، او در پي ديدارهايش با نواب صفوي برخي آراء او را گرفت. به گفتة بيوة نواب، خميني اغلب به ديدار نواب در منزلش مي رفته است.

در اين گذار، کاشاني (انگلیسی) مربي خميني بود. در جريان کودتاي ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، خميني با تروريست هاي فدائيان اسلام همراه بود؛ بر خلاف کاشاني که مي کوشيد فاصلة خويش را با آنها نگاه دارد.

دکتر آرمان نوری

رهبر جنبش سپید براندازی

تصمیم گرفته شده است که محمد باقر قالیباف با قرهای زیبایی که به صورت کلامی و تبلیغات استعمارگران مذهبی غربی داده می شود با توصیۀ سیاستمداران ضد ایرانی در اسرائیل به ناپلئون ایران تبدیل شود و دگربار سناریوی جدیدی همچون زمان رفسنجانی، خاتمی و احمدی نژاد طراحی و اجرا شود. در این روند مردم ایران را به طریق دیگری با نیرنگ و تزویر فریب دهند تا بتوانند به استمرار حکومت جبار، دزد و قاتل اسلامی ادامه دهند و در این راستا ثروت و سرمایه و نیز روح ایرانزمین را نابود سازند. استعمارگران امپریالیست مذهبی برای سودهای اقتصادی خود و به یغما بردن بیشتر ثروت و سرمایه در ایران، با عوامل فراماسونری خود در رژیم گذشته شورش 57 را بر مردم ایران غالب نمودند و باعث سیه روزی در حد نهایت مردم آزادۀ ایران شدند. انگلیس، آمریکا، اسرائیل و اروپا در این سیه بختی 30 سالۀ مردم ایران دخالت مستقیم داشته اند و نه تنها در به قدرت رساندن ملایان و اهل عمامۀ ضد ایران و ایرانی برای نابودی فرزندان ایرانزمین نقش داشته اند بلکه همواره در تحکیم و استمرار این حکومت دزد و قاتل ضد ایران و ایرانی از هیچ تزویر، نیرنگ و جنایتی علیه مردم ایران رویگران نبوده اند. در این میان میلیون ها تن از فرزندان ایرانزمین را به قتلگاه ها روانه نموده اند و مام میهن را بیمار ساخته اند. استعمارگران اکنون نیز برای تجزیه و نابودی نهایی ایرانزمین طرح ها و برنامه های گوناگون را تدارک دیده اند از جمله داد و ستدهای میان آنها باعث شد روسیه وارد گرجستان شود و در قبال آن سرنوشت ایرانزمین بیش از این رو به قهقرا رود به معنای دیگر به تجزیه کشاندن ایران بزرگ، برای همین طرح نهایی بود که ملایان را در ایران به قدرت رسانیده اند. همانگونه که دیدیم قبل از شورش و فاجعه 57 آمریکا و انگلیس و اسرائیل به روسیه چراغ سبز را برای حمله و تصرف افغانستان نشان دادند.

حال می پردازیم به محمد باقر قالیباف که عروسک جدید خیمه شب بازی جهان استعمار می باشد، برای گمراه نمودن جنبش و حرکت مردم ایران برای براندازی و نابودی حکومت جبار اسلامی.

محمد باقر قالیباف متولد اول شهریور 1340 در شهر مشهد. وی در سن 22 سالگی به دلیل دارا بودن شور مزدوری و انقلابی مذهبی به قول خودش پس از ایثار فراوان برای تحکیم اسلام در ایران فرمانده لشگر پنجم نصر خراسان در جنگ ایران و عراق می شود. وی دورۀ خلبانی را نیز گذراند و در سال 1373 فرمانده قرارگاه خاتم الانبیاء شد که یکی از مؤسسات مالی نظامی وابسته به سپاه پاسداران بود و توسط رفسنجانی بنیان نهاده شد.

او در سال 1376 به دلیل وابسته بودن به سیستم فراماسونری یهودی حجتیه به فرماندهی نیروی هوایی سپاه پاسداران گمارده شد، در این زمان در خردادماه 1376 در دو پایگاه ظاهراً هوایی در حوالی اصفهان وی مسئولیت آموزش خلبان های انتحاری القاعده را به عهده گرفت و تا اواسط سال 2001 بیش از 100 خلبان انتحاری تروریستی آموزش داد همانطور که دیده شد این خلبان ها در انهدام برج های مرکز اقتصادی در نیویورک و پنتاگون و دیگر نقاط جهان فعال بودند البته این نیز نمایشی برای هماهنگ نمودن سیاست استعماری امپریالیسم جهانخوار بوده است.

برای سپاس از عملکرد وی در تعلیم تروریست ها وی در سال 1379 به فرماندهی نیروی انتظامی گمارده می شود و در 14 شهریورماه 1384 برای بهره برداری بیشتر از مافیای قدرت و ثروت، به شهرداری تهران گمارده می شود. وی پیش از آنکه به شهرداری تهران گمارده شود در نمایش انتخابات ریاست جمهوری دولت نهم شرکت کرد. وی ادعا دارد که دکترای جغرافیای سیاسی دارد، البته او نیز مانند دیگر سران حکومتی خود را مزین به مدارک دکترا و مهندسی دروغین نموده است. در حال حاضر روزنامه حزب الله و تهران امروز توسط وی حمایت و پشتیبانی می شود و او یکی از سرسپرده های رفسنجانی و علی خامنه ای می باشد. وی مانند دیگر دزدان حکومتی از راه پخش و قاچاق موارد مخدر و در دسترس جوانان ایرانزمین نهادن، جامعه ایران را بیمار نموده است. وی در مافیای نظامی - اقتصادی سپاه پاسداران سودهای کلان برده است و برای اینکه خود را صادق و درستکار جلوه دهد از آنها انتقاد نیز نموده است و بحث مافیای ثروت و قدرت را به پیش کشیده است، در صورتی که وی در شورای فرماندهی آن قرار دارد. به دلیل عضویت او در شبکه فراماسونری یهود حجتیه در حال حاضر وی به مرحلۀ یکی از سردمداران مخفی این مافیای استعماری – مذهبی ضد ایران و ایرانی می باشد. او همچنین در قتل و کشتار مهین پرستان و فرزندان ایرانزمین دست داشته است و اکنون در مقام شهردار تهران میلیاردها تومان اختلاس و باج از فرزندان ایرانزمین مطالبه و وصول نموده است و با بستن مالیات های کمرشکن بر مسکن و اماکن اقتصادی باعث فقر و ورشکستگی بیشتر فرزندان ایرانزمین شده است. وی با همکاری عوامل دیگر حجتیه از جمله اکبر رفسنجانی (بهرمانی) و استفاده از امکانات مافیای ثروت و قدرت از اماکن عمومی برای برج سازی و کلاهبرداری قانونی از مردم در فروش مسکن به قیمت های گزاف در نابودی اقتصادی ایران و فرزندان میهن سهیم بوده است. اکثر سران حکومتی و همچنین بسیاری از فرماندهان بالای سپاه و بسیج و نیروهای انتظامی و قوای ارتش از جمله محسن رضایی، سرتیپ افشار، سرلشگر شمخانی نیز از همکاران و اعضای لژ فراماسونری حجتیه هستند که با مسئولیت و استادی مصباح یزدی اداره می شود. لژ فراماسونری حجتیه وابسته به لژ بزرگ اسدآبادی می باشد که آن نیز وابسته به لژ فراماسونری اسکاتلند است.

دکتر آرمان نوری

رهبر جنبش سپید براندازی

 yadeton bashe in bimarestane narid chon barghe esterari nadare

در صورت مشاهده لطفا به دیگران هم اطلاع دهید.

«ما چه قدر سیلی از این ملیت خوردیم، من نمی‌خواهم بگویم كه در زمان ملیت، در زمان آن كسی كه این همه از آن تعریف می‌كنند چه سیلی به ما زد آن آدم...»

امام خمینی (ره)

چکیده

خوشبختانه نطق‌های مصدق در مجلس پنجم در تاریخ ثبت شده است، رضاخان كه ذكر جنایت‌های وی دل هر انسانی را می‌آزارد، اینگونه مورد عنایت مصدق قرار می‌گیرد:

...اما نسبت به آقای رضاخان پهلوی بنده نسبت به شخص ایشان علاقه‌مند هستم و ارادت دارم ... بنده برای حفظ خودم و خانه و كسان و خویشان خودم مشتاق و مایل هستم كه شخص رییس الوزراء رضا خان پهلوی در این مملكت باشد. برای اینكه من آدمی هستم كه در این مملكت امنیت و آسایش می‌خواهم و حقیقت از پرتو وجود ایشان ما در ظرف این دو سه سال اینطور چیزها را داشته‌ایم و اوقاتمان صرف خیر عمومی و منافع عامه شده...

تولد تا جواني

«محمد مصدق» در 29 اردیبهشت 1261 در تهران متولد شد. محمد از خاندان قاجار به شمار می‌آید. مادرش ملك‌تاج از شاهزادگان قاجار و پدرش نیز مستوفی دربار بوده است. پدر وی در هنگام تولد محمد، وزیر دارایی (مستوفی‌گر) مظفرالدین شاه بوده است. محمد از همان سنین بسیار پایین از رانت درباری بودن نهایت استفاده را نمود و به مقامات و پست‌های مختلف دست یافت. محمد نه سال داشت كه مظفرالدین شاه لقب «مصدق السلطنه» را به وی بخشید. وی تنها پانزده سال داشت كه از جانب شاه مستوفی خراسان كه معادل مدیر كل امور اقتصادی و دارایی فعلی بود شد!. 1

ارتباط با شبكه فراماسونی

یكی از عناصر برجسته وابسته استعمار كه از پیشقراولان وارد كرن فرهنگ استعماری غرب در ایران بوده‌ند میرزا ملكم خان است كه مكتب فراماسونری را تحت عنوان «اومانیسم» و دفاع از انسانیت و آدمیت در میهن ما آغاز كرد.2

وی همچنین طراح قرارداد خائنانه رویتر كه بر اساس آن مملكت یكجا به انگلیس تحویل داده می‌شد بود. مصدق السلطنه از لبیك‌گویان به ندای فراماسونری ملكم خان است و به لژ آدمیت پیوسته و با سوگند نامه‌آی كه متن آن با «یا ابوالفضل» ختم می‌شود به آن اعلام وفاداری مادام‌العمر می‌‌كند.
مصدق در خصوص ملكم خان گفته است« آنچه او گفت به خیر مملكت و به خیر ناصرالدین شاه بود...»3

ارادت متقابل انگلیس و مصدق

هر چند برخی در تلاشند كه با مخفی نمودن گذشته مصدق تنها بحث ملی شدن صنعت را مطرح كنند اما مصدق با رانت دربار دائما از این پست به پستی دیگر منتقل می‌شد. البته علت واقعی این مخفی كاری‌ها را باید در جای دیگر جستجو نمود. جدای از بحث رانت خوری ، متأسفانه مصدق السلطنه در سوابق خود كارنامه‌آی غیرقابل دفاع در رابطه با انگلیس از خود بجای گذارد. از جمله پست‌هایی كه به مصدق رسید، استانداری فارس بود. این در حالی بود كه جنوب ایران شدیدا تحت سلطه سیاسی و نظامی انگلیس بود. استاندار فارس نیز تحت نظارت مستقیم انگلیس فعالیت می‌نمود.  در آن مقطع زمانی همچون بسیاری از مقاطع تاریخ معاصر ایران اسیر جنایت‌های استعماری انگلیس علیه خود بوده است. اما مصدق كه به عنوان یك «ملی‌گرا» معرفی می‌شود در مذاكرات مجلس چهاردم در دفاع از انگلیس می‌گوید: «... بنده مأمورین خوبی از انگلستان دیده‌ام. من مأمورین بسیار شریف و وطن دوست ! از انگلستان دیده‌ام، من مذكراتی در شیراز و تهران با اینها دارم»4 در ادامه مطلب نیز به زبونی مقابل انگلیس ادامه می‌دهد. البته «مهربانی هر دو سر بود» و حین بحث انتقال مصدق به پستی دیگر مستر نورمان وزیر مختار انگلیس در تهران برای ادامه استانداری وی وساطت می‌كند و در تلگراف خود به نخست وزیر، به این نكته كه از نظر انگلیس‌ها كه به دنبال محیطی آرام برای غارتگری بودند،‌ «.... حكومت معظم‌له [مصدق]‌ در شیراز خیلی رضایت بخش بوده ... »5 اشاره می‌كند! البته خوشبختانه و یا متأسفانه اسناد رسوا كننده موجود كه حاكی از ارادت دو جانبه انگلیس و مصدق بوده بسیار بیش از آن است كه در این مجال بحث شود. بسیاری از این اسناد، تقریرات و اعترافات خود مصدق در خصوص خدمات متقابل با انگلیس است. مصدق اذعان دارد كه « ... وزیر مختار انگلیس سر پرسی لورن گفته است كه من انتصاب فلانی [مصدق] را برای ایالت آذربایجان به دولت تذكر دادم» و اینگونه وی به استانداری آذربایجان می‌رسد. آری این مصدق ، همان مصدق ملی است كه ، ملی‌گراها بلافاصله پس از انقلاب نام او را بر سر خیابان‌ها و بیمارستان‌ها نصب می‌كنند.

مرید رضا شاه

سفید نمایی چهره مصدق توسط برخی در تاریخ به اینجا ختم نمی‌گردد، بسیار كوشیده شده است كه مصدق را از مخالفین رضا خان جلوه دهند و از او چهره‌ای حامی آزادی و مخالفت استبداد بسازند. اما این تهمتی واضح به مصدق است! چه، اینكه وی بارها ارادت خویش را علنا و عملا به سلطنت و شخص رضا خان ابراز نموده است. در دوره پنجم مجلس، مصدق به این مجلس كه تحت نفوذ كامل انگلیس قرار داشت وارد می‌شود. در این دوره‌ است كه رضا خان بخاطر اعتراضاتی كه به وی شده بود قهر كرده، از حكومت كناره‌گیری و به بومهن می‌رود!‌ در این شرایط فضای بسیار مناسبی برای ایجاد حكومتی ضد استبدادی فراهم می‌شود. شهید مدرس (ره) شدیدا با بازگشت شاه مخالفت می‌كند. اما اكثریت نمایندگان مجلس معلوم‌الحال و تقریبا در صدر آنان مصدق از شاه خواهش می‌كنند كه باز گردد. خوشبختانه نطق‌های مصدق در مجلس پنجم در تاریخ ثبت شده است، رضاخان كه ذكر جنایت‌های وی دل هر انسانی را می‌آزارد، اینگونه مورد عنایت مصدق قرار می‌گیرد: «... ما نسبت به آقای رضاخان پهلوی، بنده نسبت به شخص ایشان علاقه‌مند هستم و ارادت دارم ... بنده برای حفظ خودم و خانه و كسان و خویشان خودم مشتاق و مایل هستم كه شخص رییس الوزراء رضا خان پهلوی نام، در این مملكت باشد. برای اینكه من یكنفر آدمی هستم كه در این مملكت امنیت و آسایش می‌خواهم و حقیقت از پرتو وجود ایشان، ما در ظرف این دو سه سال اینطور چیزها را داشته‌ایم و اوقاتمان صرف خیر عمومی و منافع عامه شده»6 مصدق نه تنها از نفس سلطنت بلكه از سیاست‌های رضا خان نیز حمایت كرد. در مجلس دوره چهاردهم، سید ضیاءالدین طباطبایی خطاب به مصدق می‌گوید: «.... همان مدرس را كشتند و شما حرف نزدید ... دیگران را كشتند، شما استیضاح نكردید ...»7 . البته حمایتهای مصدق از رضاخان هیچ جای تعجبی ندارد چون خود او از كسانی بوده است كه زمینه‌ را برای به قدرت رسیدن شاه فراهم نمود. وی در كنار فراماسون‌ها و دیگر عناصر انگلیس عضو هیأت مشاور هشت نفری رضا خان برای دستیابی به قدرت بوده است و حتی پست فرماندهی كل قوا برای رضا خان در مسیر آماده سازی زمینه‌های كسب قدرت كامل، از سوی مصدق پیشنهاد شده بود.8

شاگرد كلاس اول

اما مصدق یك نقطه قوت! داشت و آن هم زیركی در پنهان نمودن چهره خود بود. در مجلس ششم هنگامیكه مصدق با اعتبارنامه یكی از نمایندگان مخالفت می‌كند، شهید مدرس (ره) در حین دفاع از آن نماینده در خصوص مصدق می‌گوید: «سیاست، علمی است مانند علوم دیگر و هر مرد سیاسی باید آنرا طی كند و یكی بعد از دیگری آن مدارج را بپیماید. پایه و كلاس اول سیاست، عوام‌فریبی است و من با نبوغ و دهایی كه در آقای مصدق السلطنه سراغ دارم یقین دارم كه ایشان همیشه در كلاس‌ اول سیاستمداری خواهد ماند و به كلاس دوم هر گز ارتقا پیدا نخواهد كرد. عمر من كفاف نمی‌دهد ولی مردم ایران و شما نمایندگان ملت بیست سال بعد از این خواهید دید كه این مصدق‌السلطنه در همان كلاس اول باقی است و آنروز تصدیق خواهید كرد كه سید حسن مدرس در شناختن مصدق السلطنه اشتباه نكرده است».9 آری و آنگونه كه در مبحث سقوط دولت مصدق بررسی خواهد شد، در می‌یابیم كه مدرس اشتباه نكرده بود. مصدق به محبوبیت از طریق عوامفریبی اهمیت زیادی می‌داد و گاهی مصلحت را فدای محبوبیت می‌كرد. آیت‌الله كاشانی قبل از كودتای 28 مرداد 1332 در نامه معروف خود، به همین موضوع اشاره‌ می كند كه « نقشه شما این است كه مانند سی‌ام تیر عقب نشینی كنید و به ظاهر قهرمان زمان بمانید».10  ایشان همچنین 20 روز قبل از كودتا، در اعلامیه‌ای خطاب به مردم می‌نویسد: «28 ماه است كه آقای دكتر مصدق با [هیاهو] در جنجال و «عوامفریبی» مردم را مشغول كرده است».11

فرار از مبارزه

در اینكه تلاش‌های مصدق یكی ازعوامل ملی شدن صنعت نفت بوده شبهه‌ای وجود ندارد. اما در این نیز شكی نیست كه با بررسی سوابق مصدق هم قبل از ملی شدن نفت و هم در دوران نخست وزیری، به راحتی می‌توان فهمید كه او مرد مبارزه نبوده است. در خصوص ملی شدن صنعت نفت كه در ادامه بدان خواهیم پرداخت، باید گفت كه آغاز تلاش‌های وی، خودجوش نبوده و با اصرارهای دوستان و فضا سازی جریان مذهبی، مبارزه خود را آغاز می‌كند. او در اكثر سمت‌های سیاسی كه پذیرفت، رد پایی از ترك محل خدمت، قهر و استعفا بر جا نهاد و هرگاه از موفقیت ناامید می‌شد به هوس دیرین خود ـ اقامت در اروپا فكر می‌كرد.12 مصدق در دوران وزارت مالیه تصمیم به استعفا گرفت اما ناكام ماند. در دوران رضاخان از سیاست كناره گرفت. در دوران نمایندگی مجلس، به علت ممانعت مجلس از دسترسی او به پرونده تدین، استعفا كرد.13 مردم، در دوران نخست وزیری مصدق به تهدیدهای وی برای استعفا عادت كرده بودند تا اینكه در اوج مبارزه، تهدید خود را عملی نمود و البته بخاطر حمایت آیت‌الله كاشانی پس از قیام 30 تیر به قدرت بازگشت. او حتی در دوران مبارزه نفت نیز تصمیم به استعفا و اقامت در اروپا داشت. او همچنین بارها به بهانه‌های گوناگون و از ترس محاكمه و ترور، به مكان‌هایی چون منزل خود، سفارت انگلیس، مجلس و ... پناهنده شد.14 دكتر امینی از بستگان نزدیك وی و وزیر كابینه‌اش بارها از ترس او سخن گفته است. او به نقل مصدق در بحران‌ها می‌نویسد «آقا حیثیت من در خطر است و نمی‌توانم، می‌ترسم». او هنگامی كه امكان خانه‌نشینی و فرار نمی‌یافت تصمیم به خودكشی می‌گرفت.15 علی امینی همچنین در خاطرات خود اینگونه می‌نویسد: «دكتر مصدق سه اسلحه خصوصی داشت یكی عصا .. كه بلند می‌كرد، دیگری مبالغه در نشان دادن ضعف و بیماری ... اسلحه دیگر او گریه بود كه به وسیله آن مردم را به رقت می‌آورد و به دنبال خود می‌كشید».16

مصدق و اسلام

عوامفریبی‌های مصدق تنها در راستای این بود كه خود را حامی آزادی و ملیت‌ نشان دهد. اما وی آنقدر به اسلام بی‌توجه بود و از سویی از خود چنان كارنامه‌ بی‌خدشه‌ای در مبارزه با علما و جریانات مذهبی بر جای گذاشته بود كه مذهبی جلوه دادن خود را نه مهم می‌دانست و نه مفید فایده. دین اسلام نه تنها در حیات سیاسی وی تبلوری نداشت بلكه در مبارزات (!) سیاسی وی نیز ردپایی از دین پیدا نمی‌شود و البته تنها رد پایی كه وجود دارد مقابله وی با دین و جریان‌های دینی است. همانگونه پیشتر اشاره شد وی از سیاست‌های رضاخان حمایت می‌نمود. در حالیكه شاه، با ضرب و شتم به زعم خود برای بی‌دین كردن مردم حجاب را از سر زنان ایرانی می‌كشید و در حالیكه شاه نواب‌ها و مدرس‌ها را ناجوانمردانه به شهادت می‌رساند وی رضا شاه را مردی مهربان و خادم مردم می‌خواند. «اینجانب صلاح نمی‌دانم ... بین شاه و ملت جدائی بیاندازیم، آن هم چنین یاد شاه رئوف و مهربانی كه نمی‌خواهد خود را از مردم جدا كند»17 در زمان حیات شهید مدرس (ره) ، محمد مصدق و شهید مدرس (ره) دو جریان مقابل یكدیگر بودند. كه نمونه‌ای از آن ذكر شد. در جریان ملی شن صنعت نفت و همچنین در دوران نخست وزیری مصدق‌السلطنه مقابله وی با اسلام نمود كاملتری می‌یابد.  در آن مقطع آیت‌الله كاشانی و شهید نواب صفوی (ره) زبان‌های گویای جریان مذهبی بودند. علیرغم اینكه مصدق موفقیت‌های خود را مدیون شهید نواب صفوی بود ـ كه ان‌شاءالله بحث خواهد شد ... اما با به قدرت رسیدن با بدترین وضع، نسبت به وی و كلا فداییان اسلام رفتار نمود. در زمان وی رهبران فداییان اسلام در زندان بودند. زندانی كه در نهایت از آنجا با نوشیدن شراب شهادت به سوی خدای خود پرواز كردند. آیت‌الله كاشانی نیز بخاطر مصالح اسلام و ایران در مقاطع مختلف از مصدق حمایت‌های بسیار نمود كه همانگونه كه در بحث جریان ملی شدن صنعت نفت بدان خواهیم پرداخت، بدون آن حمایت‌ها نه صنعت نفت ملی می‌شد و نه مصدق نخست وزیر. اما مصدق و جریان او سرسختانه مقابل آیت‌الله كاشانی ایستاد. البته مشكل مصدق شخص آیت‌الله كاشانی نبود. در این مسئله بهترین كلام را بنیانگذار فرزانه انقلاب اسلامی، حضرت امام خمینی (ره) فرمودند: «اولش هم وقتی مرحوم آیت‌الله كاشانی دید كه اینها خلاف دارند می‌كنند و [با آنها]‌ صحبت كرد. اینها این كار را كردند كه یك سگی را نزدیك مجلس عینك به آن زدند و اسمش را آیت‌الله گذاشتند. این در زمان آن [مصدق]‌ بود كه اینها 18 فخر می‌كنند به وجود او. او هم مسلم نبود. من در آن روز در منزل یكی از علمای تهران بودم كه این خبر را شنیدم كه یك سگی را عینك زده‌اند و به اسم آیت‌الله توی خیابان‌ها می‌گردانند. من به آن آقا عرض كردم كه این دیگر مخالفت با شخص نیست. این سیلی خواهد خورد و طولی نكشید كه سیلی را خورد و اگر مانده بود سیلی بر اسلام می‌زد».19  كوتاه كلام اینكه، «خط مشی مصدق از ایدئولوژی اسلام منبعث نمی‌شد و بر اساس چنین حقیقتی، اصولا ارتباط بین دین و سیاست را تشخیص نداد. و به شعار «دین از سیاست جداست» معتقد بود. البته در عمل مصدق از این شعار نیز فراتر رفت و جدایی از دین را به مقابله با دین تبدیل نمود. متقابلا آیت‌الله كاشانی می‌كوشید حركت سیاسی خود را بر معیارهای مكتبی منطبق كند. در حركت سیاسی با معیارهای مكتبی، شكست و پیروزی مفاهیم خاص خود را دارد كه با معیارهای حركت سیاسی سكولار متفاوت است. اساس بسیاری از اختلافات كاشانی و مصدق را باید در همین نكته جستجو كرد. به عنوان مثال آیت‌الله كاشانی اصرار داشت كه تولید و فروش مشروبات الكلی در ایران متوقف شود، چون خلاف شرع است. مصدق در جواب استدلال می‌كند كه سالیانه مبلغ هنگفتی از طریق مالیات بر مشروبات الكلی عاید خزانه دولت می‌شود.20 در بعد رفتار فردی نیز نشانه‌های گوناگونی از رفتارهای فارغ از شریعت از مصدق سر زده است. موضوعاتی چون بی‌قیدی نسبت به مصادیق مختلف احكام ، كشف حجاب اختیاری از خانواده، سرقت متكای پر از اسكناس از زیر سر مظفرالدین شاه و ... در كتب و اسناد مختلف ذكر شده است و عكس بوسیدن دست ثریای بیست ساله توسط وی از مشهورترین عكس‌های مصدق به شمار می‌رود. بازتاب عدم تقید دكتر مصدق به اسلام در عرصه رفتارهای سیاسی وی تنها به مقابله با جریان مذهبی محدود نمی‌شود. بلكه این ویژگی مصدق چون با بی‌اعتنایی وی به مصالح ایران همراه شده بود باعث شد كه ضربات بسیاری از جانب مصدق به ایران و حتی نهضتی كه خود او از جمله رهبران آن به شمار می‌رفت وارد شود. ضرباتی كه امام خمینی (ره) از آن به عنوان سیلی یاد می‌كنند: «ما چقدر سیلی از این ملیت خوردیم، من نمی‌خواهم بگویم كه در زمان ملیت، در زمان آن كسی كه این همه از آن تعریف می‌كنند چه سیلی به ما زد آن آدم»21  اكنون به بررسی جریان ملی شن صنعت نفت و شكست نهضت ملی می‌پردازیم.

نهضت ملی شدن صنعت نفت

واقعیت‌های جریان نهضت ملی شدن صنعت نفت در تاریخ ایران هرگز به خوبی انعكاس نیافته است. از نمونه‌های بارز این تحریف تاریخ نادیده گرفتن نقش شهید نواب صفوی در این نهضت می‌باشد. در این نوشتار به هیچ وجه به دنبال نادیده گرفتن تلاش‌های دكتر محمد مصدق در این نهضت بوده و نیستم. مصدق بدون شك از بازوان اصلی این نهضت به شمار می‌آید. بلكه در این نوشتار بر‌آنیم تا با دیدی منصفانه‌تری به همه جریاناتی كه در این نهضت دست داشتند نگاه كنیم و جایگاه واقعی مصدق را در این نهضت بررسی نماییم. اولین سوال در این زمینه این است كه آغازگر واقعی نهضت كه بود؟ آیا مصدق در این دریای خروشان، موج‌ساز بود و یا قبلا موج را مردم به راه انداخته بودند. میرزا حسن خان سپهسالار، صدراعظم ناصرالدین شاه قاجار، در 1250 ه.ش . بر اساس قرارداد رویتر، كلیه معادن ایران، از جمله معادن «پترول» را به بارون جولیوس واگذار كرد. ولی مخالفت علما از جمله ملاعلی كنی، اولین قرارداد نفتی ایران را كه كشور را یكجا تقدیم انگلیس می‌نمود را به شكست مواجه ساخت. تا سال 1328 قراردادهای نفتی مختلفی بین ایران و كشورهای دیگر امضا شد كه به انجام رسید و یا شكست خورد. تا اینكه در 28 تیر 1328‌، قراردادی میان دولت ایران و انگلیس بر سر نفت به امضای گس، نماینده دولت انگلیس و گلشائیان، وزیر دارایی ایران رسید. قراردادی كه برای نهایی شدن نیاز به تصویب مجلس پانزدهم داشت. دكتر محمد مصدق در دوره چهاردهم به مجلس راه یافت و توانست از رأی اكثریت مجلس كه وابسته به انگلیس بودند استفاده كرده و مانع قراردادهای استعماری با شوروی و آمریكا شود. البته در كنار این زحمات این نكته نیز شایان توجه است كه برای الغاء امتیازات نفت جنوب به انگلیس اقدامی نكرد و حتی تلاش‌های رحیمیان را «با این توجیه كه از این به بعد (!) به هیچ دولتی بر خلاف مصالح خود چیزی نمی‌دهیم»22 قراردادهای گذشته از جمله امتیازات نفت جنوب را مادامی‌كه «طرفین رضایت به الغا ندهند» 23 ساری دانست. پس از انقضای دوره چهاردهم و به قدرت رسیدن قوام السلطنه، دكتر مصدق نتوانست به مجلس پانزدهم راه یابد و به عنوان اعتراض همین مسئله چند روزی در دربار شاه‌!‌ برای دادخواهی متحصن گردید و پس از بی‌نتیجه یافتن این كار به احمدآباد رفت و زندگی آرام و بی‌سر و صدا را بر مبارزه ترجیح داد و به قول خود بازنشسته سیاسی شده؟ مجلس پانزدهم روزهای آخر خود را سپری می‌كرد. در ایام تزلزل مجلس و در روزهایی كه اكثریت نمایندگان وابسته در طمع انتخاب مجدد در دور بعدی مجلس توسط مردم (!) بودند، در حالیكه آیت‌الله كاشانی در تبعید بود و در حالیكه مصدق نیز در احمدآباد به استراحت و «بازنشستگی» خود می‌پرداخت، انگلیسی‌ها لایحه قرارداد الحاقی كه از هر جهت به نفع انگلیسی‌ها تنظیم شده بود را به مجلس تقدیم كردند. این لایحه در صورت تصویب، ملت ایران را دچار مصیبتی بزرگ می‌ساخت و انگلیسی‌ها هم تمام امید خود را به تصویب این قرارداد بسته بودند. در اینجا اقلیتی 5 نفری با اقدامی زیركانه و جالب به مقابله بر‌می خیرند. حسین مكی‌، آزاد، حائری‌زده ، دكتر بقایی و رحیمیان كه از نمایندگان مجلس بودند با سخنرانی‌هایی كه عامدانه بصورتی بسیار طولانی و همراه با اطناب طراحی شده بود همه وقت روزهای باقیمانده مجلس پانزدهم را گرفتند و با انقضای مجلس پانزدهم انگلیس و شاه موقتا ناكام ماندند. این جریان یكی از نقاط عطف مبارزه علیه استعمار و جرقه‌ای برای آغاز نهضت ملی به شمار می‌رود. اما در اینجا بهتر است نگاهی دوباره به عملكرد مصدق در ایام پایه‌ریزی نهضت ملی داشته باشیم. هماهنگونه كه پیشتر اشاره شد یكی از نقاط ضعف مصدق این بود كه از مبارزه واهمه داشت و در اوج مبارزه خود را كنار می كشید، قهر می‌كرد، استعفا می‌نمود یا مریض می‌شد! در این ایام مخالفین تصویب لایحه به شدت به حمایت مصدق كه سیاستمداری با نفوذ بود احتیاج داشتند. اكثریت نمایندگان وابسته به هر طریقی دنبال شكست دادن مقاومت اقلیت 5 نفره بودند. حسین مكی همزمان با طرح اتلاف وقت ـ با مراجعه به مصدق به وی می‌گوید شما كه مخالف دادن امتیاز نفت به دولت‌های خارجی بودید برای اینكه متهم به پیروزی از سیاست یكطرفه نشوید اكنون فرصت مناسبی است كه مخالفت خود را با قرارداد گس ـ گلشائیان ابراز دارید، مصدق كه به تبعید آیت‌الله كاشانی نیز اعتراض نكرده بود همان گونه كه از سوابق مصدق نیز انتظار می‌رفت تقاضای مكی را رد می‌كند. اصرارهای فراوان مكی مفید مانده قرار نگرفت و مصدق چند سطری خطاب به نمایندگان نوشت و آنان را عملا به امضای قرارداد با اصلاحاتی بسیار جزئی مانند اینكه سهم ایران بجای اسكناس بصورت‌ طلا داده شود دعوت نمود!‌ خوشبختانه اسناد این موضعگیری پدر نهضت ملی!‌ موجود و غیرقابل انگار می‌باشد.24 در اسناد بدست آمده از منزل ریچارد سدان جاسوسخانه انگلیس كه در سال 1330 به دست مردم ایران كشف شد ـ سندی مربوط به معرفی مصدق می‌باشد. در این سند پس از ذكر بیوگرافی و معرفی مصدق به عنوان یكی از ملاكین ثروتمند تهران می‌خوانیم: «... بطور خصوصی به دكتر علوی گفته بود كه بی‌نهایت مشتاق تصویب لایحه الحاقی است».25

موج را چه كسی به راه انداخت؟

حركت ضد استبدادی و ضد استعماری مردم ایران عمدتا پس از سقوط رضاخان آغاز شد. مردم مسلمان ایران با هدایت و جانفشانی‌های روحانیونی چون شهید مدرس، شهید نواب صفوی و آیت‌الله كاشانی موانع بزرگی را بر سر راه استبداد شاه و غارتگری انگلیس به راه انداختند. مدرس، نواب و جوانان مسلمان چون بهرام خاقانی و سید حسن امامی در این راه به شهادت رسیده و آیت‌الله كاشانی حبس و تبعید‌های بسیار را متحمل شدند و سرانجام توانستند قدرت شیطانی استعمار انگلیس را در هم شكسته و نهضت در آستانه پیروزی قرار گرفت.

فداییان اسلام

فداییان اسلام و در رأس آنها شهید نواب صفوی یكی از مهمترین قطعات پازل نهضت را تكمیل نمودند و بدون وجود تلاش‌‌های آنان اصل آغاز نهضت ملی شدن صنعت نفت در پرده‌ای از ابهام قرار می‌گرفت. حمایت فداییان اسلام و كلا توده‌های مسلمان از جنبش‌ ملی كردن صنعت نفت را باید محصول مجاهدت برای آیت‌الله كاشانی دانست26 «فداییان اسلام از این جهت كه جان خود را در این راه گذاردند بیشترین حق را بر گردن نهضت دارند. اما در چند در صد از نوشته‌ها نقش برجسته این گروه كه به حق «فداییان اسلام » نام داشتند انعكاس واقعی داشته است . جالب اینجاست كه « بانی و رهبر نهضت ملی » در ایام جانفشانی « فداییان » در املاك اشرافی خود در خواب بود. اما متأسفانه تقدیر اینگونه بود كه تاریخ ایران را افرادی غیر منصف بنویسند. «فداییان اسلام » به عنوان اولین گروه مسلح كه پس از جنگ به رهبری شهید نواب صفوی شروع به مبارزه مسلحانه با شاه و عمال وابسته‌اش نموده بود و با اعدام‌های انقلابی خود ، لرزه بر اندام حكومت انداخته بودند به یاری مجلسیان و مبارزه ضد استعماری شتافتند. رزم‌آرا ، نخست وزیر ایران ، از عمال سر سپرده انگلیس بود كه وجود او یكی از مهمترین موانع بر سر ملی شدن صنعت نفت بود . ضربات توان فرسای «فداییان اسلام » كه با اعدام شورانگیز رزم‌آرا توسط شهید خلیل طهماسبی به اوج خود رسیده بود رژیم و ارباب انگلیسی اش را وادار به عقب نشینی‌های پیاپی نمود . از جمله این عقب نشینی ها تن دادن به آزادی نسبی در انتخابات مجلس شانزدهم بود كه باعث شد مصدق كه با ترور رزم‌آرا به نهضت امیدوار شده بود برای دو سال دیگر به صحنه سیاست بازگشته و به مجلس راه یابد . در ادامه نیز یكی از اهرمهایی كه موجب عقب نشینی‌های بعدی شاه من جمله تن دادن به قانون ملی شدن صنعت نفت و زمامداری مصدق شد نیز وحشتی بود كه «فدائیان» به جان شاه انداخته بودند . با نگاهی دقیق و جامع پیروزی نهضت ملی شدن صنعت نفت، مرهون تلاش‌های طاقت فرسای سه بازوی نهضت می‌باشد كه قطع هر یك می‌توانست نهضت را به شكست بكشاند . بازوی اول افكار عمومی و حمایتهای مردم، بازوی دوم خط مقدم جبهه و مبارزات مسلحانه و بازوی سوم لابی‌ها و تلاشهای قانونی در مجلس بود . در این میان فدائیان اسلام پرخطرترین مسئولیت را پذیرفتند و به بهترین نحو به انجام رسانیدند .

آیت‌الله كاشانی  

مطرح شدن جریان ملی كردن صنعت نفت مدتها قبل از مصدق از جانب كسانی چون آیت‌الله كاشانی و رحیمیان مطرح شده بود . در حقیقت تولد موج سهمگین نهضت بیش از هر كس مدیون تلاشهای طولانی و طاقت فرسای آیت‌الله كاشانی می‌باشد . هم شاه و هم انگلیس بسیار از آیت‌الله كاشانی در هراس بودند و زندانها و تبعیدهایی كه به وی تحمیل كردند نیز در همین راستا بود . آیت‌الله كاشانی قبل از تبعید به لبنان 28 ماه در زندان انگلیسها بود . همان انگلیسی كه مصدق به دنبال تصویب قرارداد الحاقی به نفع آنان بود . آیت‌الله كاشانی زمانی كه در زندان بود گفته بود: وقتی كه از زندان آزاد شدم كاری می‌كنم كه این ملت مسلمان یك قطره نفت به انگلیس‌ها ندهند.  در سال 25 باز هم به مدت 18 ماه توسط قوام به قزوین تبعید شده و با وجود اینكه منتخب مردم بود ، به مصونیت پارلمانی او توجهی نشد . آیت‌الله كاشانی در 15 بهمن 1227 با وضعی بسیار توهین آمیز دستگیر شده و به لبنان تبعید می‌گردد . علت تبعید ایشان به لبنان كاملا روشن بود . برای تصویب قراردادی استعماری بین شاه و انگلیس به وجود فضایی همراه با اختناق نیاز بود تا مخالفین این قرارداد كه همان قرارداد الحاقی گس – گلشائیان بود نتوانند دم بر آورند . از طریق ارتش شهربانی فضایی نظامی را بر كشور حاكم شد . در راستای افزایش قدرت شاه مقدمات تشكیل مجلس مؤسسان با هدف تغییر قانون اساسی فراهم شد و آیت‌الله كاشانی كه از اصلی ترین مبارزان بود با بهره‌گیری از حادثه تیراندازی به شاه به لبنان تبعید می‌گردد . آیت‌الله كاشانی در لبنان نیز دست از مبارزه بر نداشت . وی در اعلامیه‌ای علت تبعیدخود را اینگونه تبیین نمود .
« تبعید این خادم اسلام و ملت ، با آن وضع فجیع كه برای تغییر قانون اساسی و انتخابات فرمایشی و سوار كردن خیانتكاران و نورچشمان به گروه این ملت فلكزده و مسئله نفت و تجدید امتیاز بانك شاهی است .» 27  آیت الله كاشانی در نماز عید فطر 1327 كه بنا به نقل برخی شاهدان یكی از عظیم ترین اجتماعات مذهبی پس از قاجار بود، اعلام كرد . « ملت مسلمان ایران تا قطع كامل ایادی استعمار انگلیس و استیفای حقیقی و جدی حقوق ملت ایران از شركت غاصب نفت جنوب به مبارزه سرسختانه خود ادامه داده » 28 ایشان بلافاصله پس از بازگشت از لبنان مبارزات خود را وسیعتر نموده و با همكاری فدائیان اسلام مردم را در قالب میتینگهای مختلف در حمایت از نهضت ملی شدن نفت به صحنه آورد . البته آیت‌الله كاشانی تنها یكی از روحانیون مبارز و البته برجسته‌ترین آنان به شمار می‌رود . روحانیون در شهرهای مختلف و هم چنین مراجع نیز به حمایت از نهضت پرداختند .  منزل كاشانی به مركز مبارزه با رزم‌آرا تبدیل شد و حتی تهدید سفارت انگلیس نیز نتوانست او را وادار به عقب نشینی كند . 29 ترور رزم‌آرا و هژیر توسط فداییان اسلام امیدهای انگلیس و شاه را به یاس تبدیل نمود و نهضت تنها یك گام با پیروزی نهایی فاصله داشت . عمده‌ترین نقش آیت‌الله كاشانی ایفای نقش در قالب بازوی افكار عمومی بود .

مصدق وارد می‌شود ، هر چند دیر ....

از آنچه تاكنون بررسی شد چنین بر می‌آید كه مصدق السلطنه تا این مرحله از نهضت ، هیچ گونه نقشی ایفا ننموده است . و البته حضور وی در احمدآباد با هدف استراحت در ایام مبارزه نهضت هیچ شبهه‌ای را در خصوص این ادعا باقی نمی‌گذارد . البته بالاتر از این حقیقت ، اینكه حتی مصدق در مقطعی – حمایت از تصویب قرارداد الحاقی – در مقابل نهضت ایستاد ! اقلیت پنج نفری در مجلس پانزدهم با زیركی باعث اتمام زمان آن دوره مجلس شد و حضور مردم پیروزی بر انگلیس را قابل پیش بینی كرده بود . در چنین احوالی مصدق السلطنه از پناهگاه همیشگی خود یعنی مزرعه احمدآباد بیرون آمد و در كنار نهضت قرار گرفت و به عنوان یك گام در مقابله با انتخابات فرمایشی دوره شانزدهم با عده‌ای از همكاران خود كه بعدها به جبهه ملی معروف شدند و در 22 مهر 1328 در دربار شاه متحصن گردید . با ترور هژیر توسط فداییان اسلام انتخابات فرمایشی ابطال و در انتخابات مجدد مصدق در كنار اقلیتی حامی نهضت به مجلس راه یافت . دكتر مصدق و آیت‌الله كاشانی دست در دست یكدیگر و هم صدا در داخل و خارج پارلمان نهضت را ادامه دادند و بالاخره در 29 اسفند 1329 صنعت نفت ملی می‌گردد . مصدق در زمان كوتاه مبارزه خود اقدامات مختلفی را انجام داد كه البته قابل تقدیر می باشد . تحصن در دربار ، استیضاح رزم‌آرا ، ایجاد جنگ روانی علیه دولت و تلاش برای تصویب قانون از جمله آنهاست وی همچنین به اخذ نظر صریح از رزم‌آرا پیرامون لایحه الحاقی مبادرت ورزید كه موجی از مخالفت با رزم‌آرا را به راه انداخت .

زمامداری مصدق

از پیروزی نهضت ، مصدق از 8 اردیبهشت 1330 نخست وزیری را پذیرفت . مردم ، آیت‌الله كاشانی و یاران قدیمی مصدق از بازگشت مصدق به میدان مبارزه شادمان بودند . اما این همدلی‌ها و شادمانی‌ها دیری نپائید .  مصدق از همان ابتدای نخست وزیری علیه مصالح كشور ساز مخالف نواخت . او كابینه‌ای بدنام و به عبارت صریحتر مضحك را معرفی نمود بهتر است واقعیت را از زبان دكتر كریم سنجابی از رهبران جبهه ملی و از یاران مصدق بشنویم : « .... در كابینه اول مصدق ، خود او آشكارا به ما می‌گفت : آقا ! ما باید از اینها برای پیشرفت كارمان استفاده كنیم . یك عده‌ای از افراد را كه جزء مبارزین و مجاهدین آزادیخواهی و وطن دوستی نبودند و حتی شهرت خوبی هم نداشتند یا مشكوك و متهم بودند به اینكه ممكن است ارتباطی با خارجی‌ها داشته باشند [را] وارد كابینه كرد .....» 30  در 25 تیر 1331 كه مصدق از شاه تقاضای گرفتن فرماندهی كل قوا و از مجلس تقاضای گرفتن « اختیارات تام » را می‌كند كه با مخالفت هر دو مواجه می‌شود و طبق داستان همیشگی قهر كرده به خانه خود رفته و در را بروی همه می‌بندد ! شاه با فرصت طلبی قوام سفاك را بر سركاری آورد و فضای اختناق شدیدی بر كشور حاكم می‌گردد كه لبه تیز حملات آن متوجه مذهبیون مخصوصا آیت‌الله كاشانی بود . رهبری مبارزه در این فضای اختناق تنها از یك نفر ساخته بود . اولین و قاطع‌ترین عكس‌العمل ها را آیت‌الله كاشانی بروز داد و مردم را به قیامی عاشورایی علیه حكومت فرا خواند و نتیجه آن ، موجی بود كه علیرغم بر جای گذاردن شهدای بسیار در 30 ام تیر پیروز گشته و شاه را مجبور به بازگرداندن مصدق می‌كند . در اینجا نیز بار دیگر مصدق خود را مدیون آیت‌الله كاشانی می‌بیند . اما وی هم با آیت‌الله كاشانی و هم با نواب صفوی به بدترین نحو برخورد نمود و به آنان پشت كرد . همانگونه كه از كلام امام خمینی ذكر شد مشكل اصلی مصدق با اسلام و نه اشخاص مذهبی بود . اما اختلاف وی با كاشانی تنها بر سر این مسئله نبود بلكه آیت‌الله كاشانی به كجرویهای متعدد و بر خلاف مصالح كشور مصدق كه از همان تشكیل كابینه آغاز شد ، معترض بود. مصدق در انتخاب كابینه و سایر مسئولین به بهترین نحو حق (!) خویشاوندان خود را ادا نمود . خویشاوندانی كه در میان آنها جاسوس مستقیم انگلیس نیز یافت می‌شد . احمد متین دفتری داماد مصدق بود ، « متین دفتری در حالیكه مردم برای آزادی از استعمار انگلیس مبارزه می‌كردند ، برای انگلیسها جاسوسی می‌كرد » 31  اسناد جاسوسی وی در اسناد خانه سران كشف شد. وقتی این اسناد نزد مصدق برده می‌شد تا علیه دفتری استفاده شود ، « مصدق در حالیكه غش می‌كرد ، چنین گفت : آقا من جواب دخترم و نوه‌ام فاطمه را چه بدهم ؟ دست از سرم بردار و موضوع را فراموش كن .» !! 32  آری اختلاف كاشانی و مصدق تنها بر سر اسلام نبود و انحرافات این چنینی مصدق بسیار فراتر اینها بود . وی كجرویهای خود نه تنها آیت‌الله كاشانی بلكه بسیاری از یاران دیرینه خود چون مكی و حائری زاده را از دست داد. مصدق زحمات مبارزین نهضت و خون‌های ریخته شده شهدا را در موارد متعدد ، این گونه براحتی به سخره می گیرد. مصدق اصرار فراوانی به حضور متین دفتری به عنوان جاسوس انگلیس در جمع اعضای اعزامی به شورای امنیت داشت به این دلیل : « شما گرفتاریهای مرا نمی‌دانید . متین دفتری سوگلی خانم است و خانم دو پا را توی یك كفش كرده كه او جزء هیئت باشد و اگر او را نبرم . خانم این چند تا شوید (مو) باقیمانده را می‌كند ! » 33  طبیعی است كه خوانندگان محترم از این گونه مواضع مصدق تعجب چندانی نكنند . این رفتارهای وی نیز در راستای رفتارهای متعددی است كه از ابتدای این نوشتار تا كنون بدان پرداخته‌ایم . و به حق از كوزه همان برون تراود كه در اوست . اما در روزهای آخر نخست وزیری مصدق وضعیت تفاوت می‌كند . در روزهای منتهی به كودتای 28 مرداد 1332علیه مصدق ، وی دست به اقداماتی عجیب علیه خود می‌زند كه به یكی از معماهای حل نشده تاریخ ایران تبدیل می‌گردد . سرتیپ دفتری برادر داماد مصدق بود . وی رئیس شهربانی كل كشور رزم‌آرا بود كه به تعقیب هواداران مصدق پرداخت . مصدق در اقدامی نامعقول وی را به ریاست گارد گمرك منصوب می‌كند . در كودتای 25 مرداد 32 او از عوامل كودتا علیه مصدق بود . این كودتا كه سه روز قبل از كودتای اصلی انجام شد ناكام ماند . فرزند مصدق در این باره نوشته است :  « سرتیپ دفتری در كودتای 25 و 28 مرداد ، با سرلشكر زاهدی و دیگر كودتاچیان ارتباط و همكاری داشت » 34 هنگامی كه اسناد خیانت دفتری به مصدق ارائه می‌شود مصدق دفتری را به ریاست شهربانی كل كشور منصوب می‌كند . دفتری تنها یكروز فرصت می‌خواست تا در كودتایی آمریكایی مصدق را بركنار كند . كودتایی كه آیت‌الله كاشانی یكروز قبل مصدق را از آن آگاه ساخت . اما مصدق كه می‌توانست مردم را در مقابله با كودتای آمریكایی بسیج كند حتی مردم را از این مسئله با خبر نساخت ....

----------------------------------------------------------------------

تیرماه 1387